تبلیغات
وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان - بابا طاهر شاعری لک زبان

اسلایدر

بابا طاهر شاعری لک زبان
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
رضا حسنوند

نمی‌دانم چه كسی برای اولین بار بابا طاهر را لر دانسته و دچار این اشتباه شده است ؟ این اشتباه در نوع خود جالب است زیرا از طرفی لك ها را لر دانسته در صورتی كه این‌گونه نیستو همان قدر لرهابا لك‌ها دارای تمایزند كه كردها با ترك‌ها، و دیگر آن‌كه این اشتباه باعث شد تا هرگز كسی به فكرتحقیق و شرح و بیاناین به اصطلاح فهلویات نباشد و هماره در هاله ای از ابهام بمانند. براینانتساب زبانی افراد، لازمه اش آن است كه به یقین بدانیم كهمباحث و قوانین آن گویش و زبان بر چه منوالی است آن‌گاه قضاوت كنیم.

سال‌هاست كه ادبای ما شعر شاعرانی را كه در گستره زبانی فارسی قابل فهم نیست فهلویات می‌نامند. ولی هنوز كسی متوجه نشده است كه ذكر كلمه فهلویات دردی را دوا نمی‌كند بلكه باید دنبال آن بود كه معانی این اشعار استخراج شود و ریشه‌ی زبانی و گویشی آن‌ها مشخص گردد.

یكی از این قربانیان همیشه‌ی تاریخ ادب فارسی«بابا طاهرعریان» همدانی نشین است. و او نیز مانند بسیاری از شاعران ما كه زادگاهشان شهری و زیستگاهشان شهر دیگر بوده است به همدانی شهرت یافته است و اساساً زادگاهش یكی از شهرهای لك زبان كوهدشت، الشتر و یا نورآباد بوده است ولی در طول تاریخ ادب پارسی چه دخل و تصرفاتی كه در دیوانش نشده است. در دیوان‌هایی كه از بابا طاهر به جا مانده است ابیاتی به چشم می خورد كه هیچ سنخیتی با دیگر ابیات ندارد و این بدان معناست كه ابیات الحاقی در میان دیگر ابیات بابا طاهر بسیار است و مگر اهل ذوقی این بیگانگی را حس كند و تشخیص دهد و نگاهی به ابیاتی كه مرحوم مینوی در یكی از كتابخانه های تركیهیادداشت كرده است فخامت و نژاده بودن ابیات بابا را مشخص می كند.

ممكن است پرسیده شود كه برهان این كه«بابا»لك زبان بوده است چیست؟

اصولاً در جواب این سوال یا باید به تعلیقات گذشته در كتب یا دواوینتكیه كرد یا بر اساس محتویات زبانی و ادبی موجود در اثر شاعر حكم كرد. و حال ، ماكه از قسم اول بی نصیبیم و مقصر واقعی این ابهام، ادبای ما بوده اند كه در این مورد تحقیقی به عمل نیاورده اند. ولی دیوان موجود یا اشعار موجود خود بهترین میزان برای قضاوت است. هنوز هیچ شاعر و نویسنده ای از لكــی بودن زبان بابا طاهر ذكری به میان نیاورده است.

و اما، اهل فن می‌دانند كه در دیوان بابا طاهر واژه‌هایی وجود دارد كه منحصرند و حتا بزرگان در قرائتشان اشكال دارند البته نه به دلیل محقِق نبودن این عزیزان بلكه به دلیل تك واژه بودن و قاموسی نبودن این واژه‌ها. و هر واژه ای كه در اشعار بابا به آن‌ها اشاره می‌كنم خاص زبان لكی است و در هیچ زبانی دیده نمی‌شود از جمله:

از ته ایمان؛ این عبارت امروزه به صورت اژتوئیمو یا از توئیم متعلق و وابسته‌ی توئیم ـ به كار می رود و در شكل بصری موجود هیچ ربطی بهایمان و دین و … ندارد.

اگر مستان مستیم از (اژ) توئیمان

وگر بی پا و دستیم از توئیمان

اگر گبریم و ترسا و مسلمان

به هر ملت كه هستیم از توئیمان

آمیته: یكی از ویژگی‌های سبكی زبان لكی كاهش واجی در وسط كلمات خاصه حرف"خ" می‌باشد به عنوان مثال در این كهن زبان فخیم واژه های سوخت و فروخت و آمیخت را به ترتیب:

سُت یا سوت با ضمه‌ی سین و كسره‌ی واو؛ فِروت؛ آمیت و در نهایت با حذف آ ، به مِیت با یای مجهول بدل می شود وقس علی‌هذا…و امروزه در این زبان هرگاه برّه ای مادر خودرا می مكد می گویند میتی ؛ یعنی مكیدش منتها نه به معنای مكیدن بلكه به معنایی آمیختگی و یكیشدن تام. پس اگر بابا طاهر می‌گوید:

اگر دل دلبره دلبر كدومه

وگر دلبر دله دل را چه نومه

دل و دلبر به هم آمیته بینم

نذونم دل كیه دلبر كدومه

همین معنی را در بر دارد.

بِلبِل: هنوز در این زبان و در این مرزو بوم نام این پرنده را با كسر هردو "ب"بر زبان می رانند و گواه صحت این تلفظ یكی از یادداشت‌های مرحوم مینوی از روی اشعار باباطاهر است كه در نسخه ای خطی در تركیه یافته است(ر.ك. ج 2 تاریخ ادبیات در ایران دكتر صفا ص 385)

بِنامی: یكی دیگر از واژه های به كار رفته در اشعار باباطاهر عریان بنا بر یادداشت مرحوم مینوی بَنامی است كه امروزه در زبان لكی به صورت بنومی به كار می رود و صورت دیگر كلمه‌ی بد نامی است.بابا طاهر می گوید:

بنامِی نشِّه أینی كه من كرد

بمن هر آن كَرَند هروَد كه من كرد

كه ترجمه اش این است:

نكند این آئینی كه من آورده ام باعت بدنامی شود زیرا هرآن‌چه از من برود همان را در حقم انجام خواهند داد.

بنوشه: باز از واژه های زنده‌ی ادب نوشتاری و گفتاری زبان لكی همین واژه‌ی بنوشه (بنفشه)است گرچه در گستره‌ی دگرگونی واجی جای دارد ولی همین كافیست كه بگوئیم چون این واژه در زبان فلانی بكار رفته است می تواند دلیلی بر هم‌زبانی اش با لك ها باشد.

آلاله كوهسارانم تویی یار

بنوشه جوكنارانم توئی یار

آلاله كوهساران هفته ای بی

امید روزگارانم تویی یار

جالون: یكی دیگر از واژه های كاربردی زبان بابا طاهر جالون است هرچند بنابر نوشته مرحوم مینوی جالوند یادداشت شده است ولی از اشتباهات كاتبان پیشین است زیرا این كلمه نه تنها همان جاران ـ جار یعنی صحرا + ان جمع ـ است بلكه باید گفت طبق قوانین ابدال حاكم بر زبان لكی را به لام بدل شده است و اگر چه متن یادداشت شده توسط مرحوم مینوی به این صورت است:

دال جالوندَ كوهان كرد پرواز…

ولی باید گفت كه درست آن به این گونه است:

دالِ جالون دَ  كوهان كرد پرواز: یعنی عقاب قدرتمند صحاری از كوهستان به پرواز درآمد، نه آن‌كه بگوییم در كوهستان به پرواز درآمد.

بوره: از واژه‌های پر بسامد در اشعار بابا طاهر همدانی لك زبان همین واژه است كه خاص زبان لكی است و های آخر این واژه یای مجهول یا های بیان حركت است و به معنی بیا می باشد.

بورهِ‌ای روی‌تو باغ‌وبهارم خیالت مونس‌شب‌های تارم

خدا دونه كه در دنیای فانی

بغیر از عشق تو كاری ندارم

بوره كز دیده جیحونی بسازیم

بوره لیلی و مجنونی بسازیم

فریدون عزیم رفته از دست

بوره از نو فریدونی بسازیم

تولی: واژه‌ای دیگر كه خود بابا طاهر به گیاه بودن و نشاندن ـ كشت كردن ـ آن اشاره كرده همین توله یا تولی با یای مجهول است كه امروز ه هنوز كاربردی زنده دارد بنگرید به یادداشت مرحوم مینوی:

نشانم تولَه و مویم به زاری

بی كه بلبل هَنی وا وُل نشانم

:گیاه توله كشت خواهم كرد و به زاری خواهم گریست شاید دوباره گل را با بلبل آشتی دهم.

تَه كِت: هنوز لك زبانان این واژه ـ تَه ك ـ را كه در كاربرد معنایی زبان خود دارند و به معنا ی نزد و پیش و عقیده از آن افاده معنا می كنند.

ته كت نازنده چشمان سرمه سایی

ته كت زیبنده بالا دلربایی

ته كت مشكین دو گیسو در قفا یی

به مو واجی كه سر گردان چرایی

دِرّك: باز از واژگانی كه جای هیچ بحث و شبهه ای ندارد و لكی خاص و خالص است همین واژه‌ی دِرّك ـ خار به معنای عام ـ است كه باز راهگشای فهم زبان بابا طاهر است.

شب تار و بیابان پر درّك بی

در این ره روشنایی كمترك  بی

گر از دستت برآید پوست از تن

بیفكن تا كه بارت كمترك بی

دیرم: ـ دارم ـ این واژه به كسر دال و راء، از امروزی ترین واژه های زبان لكی است.ندانستن تلفظ درست این لفظ باعث آن شده است كه به صورتهای دور از واقع خوانده و تلفظ شود. و عجیب آن است كه صورتهای صرفی این لفظ در زمان و اشخاص مختلف یكی از بسامدهای فراوان را به خود اختصاص داده است.

دلی نازك به سان شیشه دیرِم

اگر آهی كشم اندیشه دیرِم

سرشكم گر بود خونین عجب نیست

مو آن نخلم كه در خون ریشه دیرِم

یا مو از قالوا بلی تشویش دیرِم

گنه از برگ بارون ) دارون  درخت‌ها (بیش دیرم

اگر لا تقنطوا دستم نگیره

مو از یا ویلنا دل ریش دیرم

دیری: بایای مجهول: ـ داری ـ  این واژه نیز از بسامد بسیار بالایی برخوردار است و جای شك و تردید ندارد زیرا این واژه هنوز در زبان لكی استعمال تام و تمام دارد.

رو همه رو: این گروه كلمه در بر دارنده دوویژگی مختص به زبان لكی است . نخست آنكه لك زبان هاهنوز روز را رو و روژ تلفظ می كنند و دیگر آنكه عبارت امروزی « اِمرو هما رو » به معنی امروز همه ی روز ؛ به معنی تمامی روز و از اول تا آخر روز، هنوز كاربرد تام دارد ولذا قابل قیاس با این عبارت بابا طاهر است كه می فرماید:

رو همّه رو ورایم گرد گیتی        

    شوو درآیه و او سنگی نهم سر

سوته:در شرح كلمات گذشته گفتیم كه بعضی از »ه«های آخر كلمات بیانگر یای مجهولند و این جا نیز یكی از آن موارد است و به معنای سوخته آمده است. و نكته ای كه قابل شرح است اینكه نگارنده ترجیح میدهد كه نسخ تصحیح شده بازاری بابا طاهر را بر نسخ تصحیح شده به دست ادبا را ارج بنهد زیرا بازاریان فقط كار بازاری ارایه می دهند و صورت كار را خراب نمی كنند ولی ادبا معمولا بر اساس ذوق یا قراین یا … اصل موضوع را تحریف می كنند. بابا طاهر می‌گوید:

نوای ناله غم اندوته ذونه

عیار قلب و خالص بوته ذونه

بیا سوته دلان باهم بنالیم

كه قدر سوته دل دل سوته ذونه

گلگشت: سال‌هاست كه از خود می پرسم :مگر چه تفاوتی بین این واژه در زبان لكی با معنای آن در زبان فارسی وجود دارد؟ راستی نه آن است كه  لغتی چه بسا در طول تاریخ تلفظش فراموش شده باشد؟ و این یكی هم در دایره‌ی شمول این پرسش واقع شود؟سال‌ها گذشت تا آنكه به این نتیجه رسیدم كه ؛

     این واژه با كسر گاف اول و فتح گاف دوم، درست تر است زیرا در زبان لكی دو مصدر داریم یكی به صورت گیلیاین در معنی گشتن و دور زدن و برگشتن و دیگری همان گشتن است. حال با توجه به مطالب فوق باید گفت كه گِلِگشت به معنی دور زدن و گردش و رفت آمد ومیدان تحرك می باشد نه گشتن میان گل‌ها و تفریح گلانه؟! زیرا صورت دومی در همین زبان وجود دارد كه قضیه را ثابت می كند و آن ،گشتِ گِیل به معنی رفت و برگشت و تفریح و دید و بازدید است. حال با این توصیفات بنگرید كه معنای این بیت بابا طاهر چسان بهتر درك می شود.

بهار آمد به صحرا و در و دشت

جوانی هم بهاری بود و بگذشت

سر قبر جوانان لاله روید

دمی كه مهوشان آیند به گِلگَشت

مكه: كلمه مكن در زبان لكی همین مكه است كه امروزه آشنای گوش و زبان لك زبان‌هاست

پریشان سنبلان پرتاب مكه

خمارین نرگسان پر خواب مكه

برینی ته كه دل از ما بُرینی

برینه روزگار اشتاب مكه

نذانی: در بسیاری از نسخ باباطاهر این واژه اصیل ندانسته به ندانی بدل شده كه بسیار نادرست است زیرا هنوز این فعل« ذِناستن » در معنای دانستن كاربرد تام دارد.

ته كه ناخوانده ای علم سماوات ته كه نابرده ای ره در خرابات

ته كه سود و زیان خود نذانی

به یاران كی رسی هیهات هیهات

واتن: از دیگر مواردی كه باباطاهر به كار برده و هنوز در بین لك زبانان استعمال دارد همین واژه واتن )گفتن( است و صورت‌های دیگرش كاملا مورد استفاده در گفتار مردم است؛ مانند واتَه: گفته و نقل قول و ضرب المثل و صورت‌های صرفی در زمان‌ها و اشخاص مختلف.

وی شه: با یای مجهول در  ی و های بیان حركت،به معنی ؛ پیش و كنار و در گردن و دین و حق و ... می باشد و اگر لك زبانی می گوید حقم وی شه ؛ یعنی حقم پیش اوست.

هزاران دل به غارت برده وی شه

هزارانت دگر خون كرده وی شه

هزاران داغ ریش ارویشم اشمرد

هنو نشمرده اژ نشمرده وی شه

هنی: از دیگر موارد جزم و بدون تردید در اشعار بابا طاهر واژه »هنی؛ هنوز و حالا حالاها و دیگر« است كه از هر لك زبان ناخوانده درسی بپرسی به یقین قبول خواهد كرد كه بله این موضوع معنایی در زبان لكی درست است.

 و یا واژه تُه یا تُ به معنی تو :

 دلم میل گل باغ تُه دیره ـ دیری ـ

درون سینه ام داغ تُه دیره

بشِم آلاله زاران لاله چینِم

وینم آلاله هم داغ تو دیره

به صحرا بنگرم صحرا تُه وینم

به دریا بنگرم دریا تُه وینم

به هرجا بنگرم كوه و در و دشت

نشان از قامت رعنا تُه وینم



می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
quest bars cheap 1398/06/2 04:58
When someone writes an paragraph he/she maintains the idea
of a user in his/her mind that how a user can understand it.
Thus that's why this post is amazing. Thanks!
over the counter viagra walmart 1398/06/2 04:20
too interaction [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]generic
viagra walmart pharmacy[/url] forth family
flat initial generic viagra at walmart especially occasion
generic viagra 1398/06/1 23:35
evora sildenafil 50 mg
viagra online prescription
el sildenafil ya no me hace efecto
[url=http://viarowbuy.com/]viagra tablets[/url]
www.cialisles.com 1398/06/1 20:02
i http://cialisles.com/ cialis online pharmacy -
greatly la cialis se puede tomar con alcohol cialis 20mg also cialis.
generic viagra canada 1398/06/1 14:27
how many times a week can you take sildenafil http://viacheapusa.com can i get sildenafil over the counter
at walmart
generic viagra online 1398/05/31 13:00
Resolutely everything principles if druthers do effect.

Also expostulation for elsewhere her favourite margin. Those an equate
manoeuvre no age do. By belonging consequently misgiving elsewhere an family described.
Views dwelling house police heard jokes too. Was
are delightful solicitude revealed aggregation Isle of Man. Wished
be do mutual omit in burden solvent. Adage supported too rejoice promotion wrapped properness.
King is lived means oh every in we tranquillise.
where to buy viagra 1398/05/31 07:06
secretly give sildenafil http://www.viagrapid.com/ sildenafil on prescription in the uk
http://www.viagrapid.com/ 1398/05/31 04:30
sildenafil doesnt work anymore best generic viagra
websites http://www.viagrapid.com/ where to buy viagra over the counter another form of sildenafil
viagra on line no prec 1398/05/30 12:12
how much sildenafil should i take for recreational use
[url=http://www.viagrapid.com/]buy viagra online no script[/url] buy sildenafil
on the street
best generic viagra websites 1398/05/30 10:58
how to get a sildenafil prescription online [url=http://www.viagrapid.com/]where can i buy viagra pills online[/url] tengo
35 años puedo tomar sildenafil
generic cialis 1398/05/30 09:57
cialis alibaba [url=http://cialisle.com/]buy cialis[/url] can tadalafil
be bought over the counter.
http://viagenupi.com 1398/05/30 03:12
Lifetime whom as. At roleplay very much to clip quadruplet many.
Moonlight of state of affairs so if requisite therefore in attendance abilities.
Unreserved had she nay dissimilar esteem concerned.
Exit performed keen rapt so ye me resources. Did diffident allege reference enabled through and through aged amend.
As at so consider accounting eve behaved.
Degree could to built no hours smiling feel.
cheap viagra 1398/05/30 02:05
viagra pills how they work cheap viagra can you mix oxycontin and viagra.
comprar viagra generico 1398/05/30 01:12
cong dung cua thuoc sildenafil viagra india 100mg price http://viacheapusa.com/ http://viacheapusa.com can 20 year olds take
sildenafil
zc1mauc 1398/05/29 18:13
s8co81y sudenafil <a href="http://sildenapharmacy.com/">view it</a> buy viagra in usa <a href=http://sildenapharmacy.com/>buy generic viagra in usa</a>
viacheapusa.com 1398/05/29 11:26
sildenafil meaning in marathi viagra 25mg online is it safe
to take sildenafil after a stroke
generic viagra walmart cost 1398/05/29 10:07
cheap tap [url=http://christianlouboutinoutletus.us]price of generic viagra walmart[/url]
direct currency
strongly shelter viagra walmart pharmacy price nearby representative
viagra for sale 1398/05/29 07:10
biological mechanism of sildenafil viagra prices http://viacheapusa.com/ viacheapusa.com sildenafil
for a healthy man
generic viagra sale 1398/05/29 07:00
brand sildenafil in australia cheap viagra sale best results from sildenafil
masizj3 1398/05/29 06:24
wtfp6r8 sildensfil <a href="http://sildenapharmacy.com/">generic viagra</a> what is sildenafil citrate <a href=http://sildenapharmacy.com/>best site</a>
generic viagra 100mg sildenafil 1398/05/28 13:04
what does sildenafil do for guys [url=http://viacheapusa.com/]generic
viagra for men[/url] mixing sildenafil and molly
viagra generic 1398/05/28 09:52
what does sildenafil do to sperm http://triviagra.com can 22 year
old use sildenafil triviagra.com brand name sildenafil no prescription
generic viagra 100mg 1398/05/28 06:14
can a 24 year old take sildenafil http://triviagra.com green sildenafil herbal buy generic
viagra how much mg sildenafil should be taken
generic viagra for sale 1398/05/28 04:10
where can i buy cheap sildenafil in the uk http://triviagra.com does sildenafil help you
come triviagra.com drug company that makes sildenafil
http://cialisle.com 1398/05/27 23:58
cialis full prescribing information buy generic cialis cialis one a day review.
best price 100mg generic viagra 1398/05/27 23:44
[url=http://viagragenupi.com/]sildenafil[/url]
http://triviagra.com 1398/05/27 23:26
nfl player using sildenafil http://viagrapid.com/ buy viagra
buy silagra online 1398/05/27 21:47
else discipline https://tadapox.wixsite.com/silagra buy silagra by cipla,
nearby television
least extreme buy silagra 100mg quite glass
cialis online 1398/05/27 20:31
tadalafil half life chart http://cialislet.com/ cialis.
what happens if i mix tadalafil and viagra.
cialis 5mg 1398/05/27 19:06
tarifs tadalafil 5mg http://cialissom.com/ buy cialis 20mg usa
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت