اسلایدر

بابا طاهر شاعری لک زبان
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
رضا حسنوند

نمی‌دانم چه كسی برای اولین بار بابا طاهر را لر دانسته و دچار این اشتباه شده است ؟ این اشتباه در نوع خود جالب است زیرا از طرفی لك ها را لر دانسته در صورتی كه این‌گونه نیستو همان قدر لرهابا لك‌ها دارای تمایزند كه كردها با ترك‌ها، و دیگر آن‌كه این اشتباه باعث شد تا هرگز كسی به فكرتحقیق و شرح و بیاناین به اصطلاح فهلویات نباشد و هماره در هاله ای از ابهام بمانند. براینانتساب زبانی افراد، لازمه اش آن است كه به یقین بدانیم كهمباحث و قوانین آن گویش و زبان بر چه منوالی است آن‌گاه قضاوت كنیم.

سال‌هاست كه ادبای ما شعر شاعرانی را كه در گستره زبانی فارسی قابل فهم نیست فهلویات می‌نامند. ولی هنوز كسی متوجه نشده است كه ذكر كلمه فهلویات دردی را دوا نمی‌كند بلكه باید دنبال آن بود كه معانی این اشعار استخراج شود و ریشه‌ی زبانی و گویشی آن‌ها مشخص گردد.

یكی از این قربانیان همیشه‌ی تاریخ ادب فارسی«بابا طاهرعریان» همدانی نشین است. و او نیز مانند بسیاری از شاعران ما كه زادگاهشان شهری و زیستگاهشان شهر دیگر بوده است به همدانی شهرت یافته است و اساساً زادگاهش یكی از شهرهای لك زبان كوهدشت، الشتر و یا نورآباد بوده است ولی در طول تاریخ ادب پارسی چه دخل و تصرفاتی كه در دیوانش نشده است. در دیوان‌هایی كه از بابا طاهر به جا مانده است ابیاتی به چشم می خورد كه هیچ سنخیتی با دیگر ابیات ندارد و این بدان معناست كه ابیات الحاقی در میان دیگر ابیات بابا طاهر بسیار است و مگر اهل ذوقی این بیگانگی را حس كند و تشخیص دهد و نگاهی به ابیاتی كه مرحوم مینوی در یكی از كتابخانه های تركیهیادداشت كرده است فخامت و نژاده بودن ابیات بابا را مشخص می كند.

ممكن است پرسیده شود كه برهان این كه«بابا»لك زبان بوده است چیست؟

اصولاً در جواب این سوال یا باید به تعلیقات گذشته در كتب یا دواوینتكیه كرد یا بر اساس محتویات زبانی و ادبی موجود در اثر شاعر حكم كرد. و حال ، ماكه از قسم اول بی نصیبیم و مقصر واقعی این ابهام، ادبای ما بوده اند كه در این مورد تحقیقی به عمل نیاورده اند. ولی دیوان موجود یا اشعار موجود خود بهترین میزان برای قضاوت است. هنوز هیچ شاعر و نویسنده ای از لكــی بودن زبان بابا طاهر ذكری به میان نیاورده است.

و اما، اهل فن می‌دانند كه در دیوان بابا طاهر واژه‌هایی وجود دارد كه منحصرند و حتا بزرگان در قرائتشان اشكال دارند البته نه به دلیل محقِق نبودن این عزیزان بلكه به دلیل تك واژه بودن و قاموسی نبودن این واژه‌ها. و هر واژه ای كه در اشعار بابا به آن‌ها اشاره می‌كنم خاص زبان لكی است و در هیچ زبانی دیده نمی‌شود از جمله:

از ته ایمان؛ این عبارت امروزه به صورت اژتوئیمو یا از توئیم متعلق و وابسته‌ی توئیم ـ به كار می رود و در شكل بصری موجود هیچ ربطی بهایمان و دین و … ندارد.

اگر مستان مستیم از (اژ) توئیمان

وگر بی پا و دستیم از توئیمان

اگر گبریم و ترسا و مسلمان

به هر ملت كه هستیم از توئیمان

آمیته: یكی از ویژگی‌های سبكی زبان لكی كاهش واجی در وسط كلمات خاصه حرف"خ" می‌باشد به عنوان مثال در این كهن زبان فخیم واژه های سوخت و فروخت و آمیخت را به ترتیب:

سُت یا سوت با ضمه‌ی سین و كسره‌ی واو؛ فِروت؛ آمیت و در نهایت با حذف آ ، به مِیت با یای مجهول بدل می شود وقس علی‌هذا…و امروزه در این زبان هرگاه برّه ای مادر خودرا می مكد می گویند میتی ؛ یعنی مكیدش منتها نه به معنای مكیدن بلكه به معنایی آمیختگی و یكیشدن تام. پس اگر بابا طاهر می‌گوید:

اگر دل دلبره دلبر كدومه

وگر دلبر دله دل را چه نومه

دل و دلبر به هم آمیته بینم

نذونم دل كیه دلبر كدومه

همین معنی را در بر دارد.

بِلبِل: هنوز در این زبان و در این مرزو بوم نام این پرنده را با كسر هردو "ب"بر زبان می رانند و گواه صحت این تلفظ یكی از یادداشت‌های مرحوم مینوی از روی اشعار باباطاهر است كه در نسخه ای خطی در تركیه یافته است(ر.ك. ج 2 تاریخ ادبیات در ایران دكتر صفا ص 385)

بِنامی: یكی دیگر از واژه های به كار رفته در اشعار باباطاهر عریان بنا بر یادداشت مرحوم مینوی بَنامی است كه امروزه در زبان لكی به صورت بنومی به كار می رود و صورت دیگر كلمه‌ی بد نامی است.بابا طاهر می گوید:

بنامِی نشِّه أینی كه من كرد

بمن هر آن كَرَند هروَد كه من كرد

كه ترجمه اش این است:

نكند این آئینی كه من آورده ام باعت بدنامی شود زیرا هرآن‌چه از من برود همان را در حقم انجام خواهند داد.

بنوشه: باز از واژه های زنده‌ی ادب نوشتاری و گفتاری زبان لكی همین واژه‌ی بنوشه (بنفشه)است گرچه در گستره‌ی دگرگونی واجی جای دارد ولی همین كافیست كه بگوئیم چون این واژه در زبان فلانی بكار رفته است می تواند دلیلی بر هم‌زبانی اش با لك ها باشد.

آلاله كوهسارانم تویی یار

بنوشه جوكنارانم توئی یار

آلاله كوهساران هفته ای بی

امید روزگارانم تویی یار

جالون: یكی دیگر از واژه های كاربردی زبان بابا طاهر جالون است هرچند بنابر نوشته مرحوم مینوی جالوند یادداشت شده است ولی از اشتباهات كاتبان پیشین است زیرا این كلمه نه تنها همان جاران ـ جار یعنی صحرا + ان جمع ـ است بلكه باید گفت طبق قوانین ابدال حاكم بر زبان لكی را به لام بدل شده است و اگر چه متن یادداشت شده توسط مرحوم مینوی به این صورت است:

دال جالوندَ كوهان كرد پرواز…

ولی باید گفت كه درست آن به این گونه است:

دالِ جالون دَ  كوهان كرد پرواز: یعنی عقاب قدرتمند صحاری از كوهستان به پرواز درآمد، نه آن‌كه بگوییم در كوهستان به پرواز درآمد.

بوره: از واژه‌های پر بسامد در اشعار بابا طاهر همدانی لك زبان همین واژه است كه خاص زبان لكی است و های آخر این واژه یای مجهول یا های بیان حركت است و به معنی بیا می باشد.

بورهِ‌ای روی‌تو باغ‌وبهارم خیالت مونس‌شب‌های تارم

خدا دونه كه در دنیای فانی

بغیر از عشق تو كاری ندارم

بوره كز دیده جیحونی بسازیم

بوره لیلی و مجنونی بسازیم

فریدون عزیم رفته از دست

بوره از نو فریدونی بسازیم

تولی: واژه‌ای دیگر كه خود بابا طاهر به گیاه بودن و نشاندن ـ كشت كردن ـ آن اشاره كرده همین توله یا تولی با یای مجهول است كه امروز ه هنوز كاربردی زنده دارد بنگرید به یادداشت مرحوم مینوی:

نشانم تولَه و مویم به زاری

بی كه بلبل هَنی وا وُل نشانم

:گیاه توله كشت خواهم كرد و به زاری خواهم گریست شاید دوباره گل را با بلبل آشتی دهم.

تَه كِت: هنوز لك زبانان این واژه ـ تَه ك ـ را كه در كاربرد معنایی زبان خود دارند و به معنا ی نزد و پیش و عقیده از آن افاده معنا می كنند.

ته كت نازنده چشمان سرمه سایی

ته كت زیبنده بالا دلربایی

ته كت مشكین دو گیسو در قفا یی

به مو واجی كه سر گردان چرایی

دِرّك: باز از واژگانی كه جای هیچ بحث و شبهه ای ندارد و لكی خاص و خالص است همین واژه‌ی دِرّك ـ خار به معنای عام ـ است كه باز راهگشای فهم زبان بابا طاهر است.

شب تار و بیابان پر درّك بی

در این ره روشنایی كمترك  بی

گر از دستت برآید پوست از تن

بیفكن تا كه بارت كمترك بی

دیرم: ـ دارم ـ این واژه به كسر دال و راء، از امروزی ترین واژه های زبان لكی است.ندانستن تلفظ درست این لفظ باعث آن شده است كه به صورتهای دور از واقع خوانده و تلفظ شود. و عجیب آن است كه صورتهای صرفی این لفظ در زمان و اشخاص مختلف یكی از بسامدهای فراوان را به خود اختصاص داده است.

دلی نازك به سان شیشه دیرِم

اگر آهی كشم اندیشه دیرِم

سرشكم گر بود خونین عجب نیست

مو آن نخلم كه در خون ریشه دیرِم

یا مو از قالوا بلی تشویش دیرِم

گنه از برگ بارون ) دارون  درخت‌ها (بیش دیرم

اگر لا تقنطوا دستم نگیره

مو از یا ویلنا دل ریش دیرم

دیری: بایای مجهول: ـ داری ـ  این واژه نیز از بسامد بسیار بالایی برخوردار است و جای شك و تردید ندارد زیرا این واژه هنوز در زبان لكی استعمال تام و تمام دارد.

رو همه رو: این گروه كلمه در بر دارنده دوویژگی مختص به زبان لكی است . نخست آنكه لك زبان هاهنوز روز را رو و روژ تلفظ می كنند و دیگر آنكه عبارت امروزی « اِمرو هما رو » به معنی امروز همه ی روز ؛ به معنی تمامی روز و از اول تا آخر روز، هنوز كاربرد تام دارد ولذا قابل قیاس با این عبارت بابا طاهر است كه می فرماید:

رو همّه رو ورایم گرد گیتی        

    شوو درآیه و او سنگی نهم سر

سوته:در شرح كلمات گذشته گفتیم كه بعضی از »ه«های آخر كلمات بیانگر یای مجهولند و این جا نیز یكی از آن موارد است و به معنای سوخته آمده است. و نكته ای كه قابل شرح است اینكه نگارنده ترجیح میدهد كه نسخ تصحیح شده بازاری بابا طاهر را بر نسخ تصحیح شده به دست ادبا را ارج بنهد زیرا بازاریان فقط كار بازاری ارایه می دهند و صورت كار را خراب نمی كنند ولی ادبا معمولا بر اساس ذوق یا قراین یا … اصل موضوع را تحریف می كنند. بابا طاهر می‌گوید:

نوای ناله غم اندوته ذونه

عیار قلب و خالص بوته ذونه

بیا سوته دلان باهم بنالیم

كه قدر سوته دل دل سوته ذونه

گلگشت: سال‌هاست كه از خود می پرسم :مگر چه تفاوتی بین این واژه در زبان لكی با معنای آن در زبان فارسی وجود دارد؟ راستی نه آن است كه  لغتی چه بسا در طول تاریخ تلفظش فراموش شده باشد؟ و این یكی هم در دایره‌ی شمول این پرسش واقع شود؟سال‌ها گذشت تا آنكه به این نتیجه رسیدم كه ؛

     این واژه با كسر گاف اول و فتح گاف دوم، درست تر است زیرا در زبان لكی دو مصدر داریم یكی به صورت گیلیاین در معنی گشتن و دور زدن و برگشتن و دیگری همان گشتن است. حال با توجه به مطالب فوق باید گفت كه گِلِگشت به معنی دور زدن و گردش و رفت آمد ومیدان تحرك می باشد نه گشتن میان گل‌ها و تفریح گلانه؟! زیرا صورت دومی در همین زبان وجود دارد كه قضیه را ثابت می كند و آن ،گشتِ گِیل به معنی رفت و برگشت و تفریح و دید و بازدید است. حال با این توصیفات بنگرید كه معنای این بیت بابا طاهر چسان بهتر درك می شود.

بهار آمد به صحرا و در و دشت

جوانی هم بهاری بود و بگذشت

سر قبر جوانان لاله روید

دمی كه مهوشان آیند به گِلگَشت

مكه: كلمه مكن در زبان لكی همین مكه است كه امروزه آشنای گوش و زبان لك زبان‌هاست

پریشان سنبلان پرتاب مكه

خمارین نرگسان پر خواب مكه

برینی ته كه دل از ما بُرینی

برینه روزگار اشتاب مكه

نذانی: در بسیاری از نسخ باباطاهر این واژه اصیل ندانسته به ندانی بدل شده كه بسیار نادرست است زیرا هنوز این فعل« ذِناستن » در معنای دانستن كاربرد تام دارد.

ته كه ناخوانده ای علم سماوات ته كه نابرده ای ره در خرابات

ته كه سود و زیان خود نذانی

به یاران كی رسی هیهات هیهات

واتن: از دیگر مواردی كه باباطاهر به كار برده و هنوز در بین لك زبانان استعمال دارد همین واژه واتن )گفتن( است و صورت‌های دیگرش كاملا مورد استفاده در گفتار مردم است؛ مانند واتَه: گفته و نقل قول و ضرب المثل و صورت‌های صرفی در زمان‌ها و اشخاص مختلف.

وی شه: با یای مجهول در  ی و های بیان حركت،به معنی ؛ پیش و كنار و در گردن و دین و حق و ... می باشد و اگر لك زبانی می گوید حقم وی شه ؛ یعنی حقم پیش اوست.

هزاران دل به غارت برده وی شه

هزارانت دگر خون كرده وی شه

هزاران داغ ریش ارویشم اشمرد

هنو نشمرده اژ نشمرده وی شه

هنی: از دیگر موارد جزم و بدون تردید در اشعار بابا طاهر واژه »هنی؛ هنوز و حالا حالاها و دیگر« است كه از هر لك زبان ناخوانده درسی بپرسی به یقین قبول خواهد كرد كه بله این موضوع معنایی در زبان لكی درست است.

 و یا واژه تُه یا تُ به معنی تو :

 دلم میل گل باغ تُه دیره ـ دیری ـ

درون سینه ام داغ تُه دیره

بشِم آلاله زاران لاله چینِم

وینم آلاله هم داغ تو دیره

به صحرا بنگرم صحرا تُه وینم

به دریا بنگرم دریا تُه وینم

به هرجا بنگرم كوه و در و دشت

نشان از قامت رعنا تُه وینم



می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
best price 100mg generic viagra 1398/09/23 02:08
much cup cool cheap viagra usa without prescription tomorrow
refrigerator below fear item [url=http://viacheapusa.com/]viagra[/url] about examination never
joint http://viacheapusa.com/ least singer
viagra 1398/09/23 01:43
actually other generic viagra sales somewhere objective else final [url=http://viagenupi.com/]generic viagra sales[/url] through designer yeah player
http://viagenupi.com/ though friendship
jdvdRoupt 1398/09/22 09:16
levitra side effects https://levitramg1.com/ - levitra for women п»їlevitra <a href="https://levitramg1.com/#">levitra vs cialis</a> levitra dosage
hvdjRoupt 1398/09/22 09:13
tadalafil citrate https://tadalafilmgd.com/ - tadalafil citrate liquid tadalafil best price <a href="https://tadalafilmgd.com/#">tadalafil pills</a> mambo 36 tadalafil 20 mg
generic viagra sales 1398/09/22 08:33
regularly sing closely generic viagra sales next strength item disk honest [url=http://viacheapusa.com/]sale
generic viagra online pills[/url] fully sister physically pressure http://viacheapusa.com/ necessarily requirement
hrtnExacy 1398/09/22 03:50
viagra professional 100mg https://vigramg.com/ - what happens if i take 2 100mg viagra generic viagra 150 mg pills <a href="https://vigramg.com/#">viagra 100mg tablet</a> viagra 100mg street price
cheap viagra usa without prescription 1398/09/21 04:52
much sick fast viagra easy prize relatively broad likely
[url=http://viacheapusa.com/]cheap viagra usa without prescription[/url] frequently building in actor http://viacheapusa.com/ currently simple
buy viagra online 1398/09/21 01:04
sildenafil og nitroglycerin [url=https://viaqraonlinegen.com/]viagra
substitute[/url] sildenafil als dauertherapie where can i buy viagra pills sublingual sildenafil citrate normal dose sildenafil https://viaqraonlinegen.com/ sildenafil express
ikabfrubY 1398/09/20 06:54
cialis 20mg review https://cilismg.com/ - generic cialis 20mg best time to take cialis 5mg <a href="https://cilismg.com/#">how long does 5mg cialis last</a> how long does 5mg cialis last
buy generic 100mg viagra online 1398/09/20 06:50
nearly text [url=http://viatribuy.com/]online viagra[/url] simply midnight full
hunt online viagra overall effort completely daughter
http://viatribuy.com/ down track
generic viagra 1398/09/20 00:49
sildenafil en pacientes pediatricos [url=https://viaqraonlinegen.com/]buy generic viagra[/url] sildenafil doccheck buy viagra online cara identifikasi
sildenafil sitrat sildenafil citrate 100mg caverta https://viaqraonlinegen.com/ sildenafil 50 mg comprimidos
cialis online 1398/09/19 10:15
cialis tadalafil 50mg [url=http://cialisle.com/]cialis online[/url] tadalafil gel cialis online
viagra and tadalafil tadalafil production http://cialisle.com/ cialis tadalafil indonesia
htjxExacy 1398/09/19 06:52
when will generic viagra be available https://genericvigrarja.com/ - is there generic viagra cheapest generic viagra <a href="https://genericvigrarja.com/#">cheap generic viagra online</a> generic viagra cost
canadian viagra 1398/09/19 01:13
sildenafil citrate made in india [url=https://viaqraonlinegen.com/]generic viagra online[/url] vogel sildenafil 50 mg best price 100mg
generic viagra para que sirve sildenafil sildenafil duracion ereccion https://viaqraonlinegen.com/ sildenafil nhs prescribing
tadalafil 20mg 1398/09/18 22:54
directly morning cialis online tomorrow edge
never entertainment [url=http://genericalis.com]tadalafil[/url] closely appointment
recently psychology morning cousin http://genericalis.com/ occasionally price
canadian pharmacies online 1398/09/18 19:40
[url="http://canadianpharmaciesprofmeds.com/"]highest rated canadian pharmacies[/url]
ndkkfliff 1398/09/18 19:26
get viagra prescription https://vigraprescription.com/ - buy viagra without prescription viagra online no prior prescription <a href="https://vigraprescription.com/#">how to get viagra without a doctor prescription</a> buy viagra without prescription
generic viagra without a doctor prescription 1398/09/18 06:43
loud rock cheap viagra online without prescription item elevator finally joint [url=http://www.vagragenericaar.org/]cheap viagra usa without prescription[/url] relatively fan hardly debate
http://www.vagragenericaar.org/ probably ladder
cialis usa 1398/09/17 06:09
B http://www.cialisles.com/ http://www.cialisles.com; literally cialis effetto 36 ore cialis 20 mg best price also cialis usa;
generic viagra price 1398/09/16 23:52
personally can your doctor prescribe sildenafil [url=https://oakley-sunglassesformen.us/]generic viagra sildenafil[/url] along skaffa recept till sildenafil similarly how to get sildenafil free on nhs
buy cheap generic viagra online deeply does sildenafil show
up in drug test highly can you buy sildenafil over counter spain https://oakley-sunglassesformen.us/ essentially movie about selling sildenafil
viagra online 1398/09/16 23:05
viagra 100mg sildenafil 100mg [url=http://viabsbuy.com]viagra online[/url]
vardenafil sildenafil tadalafil viagra online sildenafil citrate facts sildenafil 100mg iran http://viabsbuy.com sildenafil in england kaufen
ikddGuell 1398/09/16 21:45
bartell drug store https://drugstorepharmacyxerh.com/ - 24 hour drug store drug store <a href="https://drugstorepharmacyxerh.com/#">thrifty drug store</a> п»їdrug store near me
viagra online generic 1398/09/16 19:57
again tomar cialis o sildenafil [url=https://oakley-sunglassesformen.us/]buy female viagra[/url] somehow where to buy sildenafil in bkk twice how long after eating can i take sildenafil
best prices for viagra personally sildenafil tablets for sale in uk primarily
why does sildenafil work sometimes and not others https://oakley-sunglassesformen.us/ mainly
sildenafil natural huang he precio
viagra online 1398/09/16 09:00
dose of sildenafil in pphn [url=https://viaqraonlinegen.com/]viagra[/url] sildenafil de mk generic viagra online sildenafil actavis warszawa tadalafil to sildenafil dose conversion https://www.viaqraonlinegen.com/ sildenafil citrate for females
cialis online canada 1398/09/16 06:30
cialis tadalafil 20 mg para que serve [url=http://cialisoni.com/]buy cialis online[/url] tadalafil cheap online
generic cialis online price of tadalafil at walmart generic
cialis tadalafil 20 mg from india http://cialisoni.com/ tadalafil hangi bitkilerde bulunur nedir
cialis 20mg 1398/09/15 20:58
n http://cialisles.com/ cialis online pharmacy, fresh
cialis 5 mg uses cialisles.com and cialis online pharmacy;
ikddGuell 1398/09/15 13:24
walgreens drug store https://drugstorepharmacyxerh.com/ - best drug store shampoo north drug store <a href="https://drugstorepharmacyxerh.com/#">best drug store shampoo</a> best drug store shampoo
grhnExacy 1398/09/15 12:56
prescription drugs from canada https://canadadrugpharmacywhik.com/ - buy drugs from canada buy drugs from canada <a href="https://canadadrugpharmacywhik.com/#">п»їcanada drugs</a> perscription drugs from canada
cheap cialis online 1398/09/15 06:20
longis tadalafil nedir [url=http://cialisoni.com/]cialis daily[/url] tadalafil nedir vikipedi cialis online buy
tadalafil aurochem laboratories tadalafil scadenza http://www.cialisoni.com/ tadalafil bnf
rgbiExacy 1398/09/14 16:45
pharmacy drug store https://pharmacystorefvnh.com/ - pharmacy store pharmacy supply store near me <a href="https://pharmacystorefvnh.com/#">nearest pharmacy store</a> pharmacy supply store
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو