تبلیغات
وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان - ریشه و همچنین اصالت نامهای قدیمی شهر نورآباد(دم ایزه)

اسلایدر

ریشه و همچنین اصالت نامهای قدیمی شهر نورآباد(دم ایزه)
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )

 تحقیق بسیار جامع و خواندنی درباره ریشه و همچنین اصالت نامهای قدیمی شهر نورآباد دلفان

چکیده: در سالهای نه چندان دور، پیش از آنکه شهر فعلی نورآباد را با این اسم (یعنی نورآباد) بخوانند یا بنویسند، آنرا «ﺁیزه» (?âyza) و «دمایزه» (domâyza) می نامیدند. در آن ایام٬ مطالعه ی منظم و منسجمی از سوی کسی یا نهادی هم در باره «آیزه» و «دمایزه» صورت نگرفته بود و یا از منشاء مفهومی واژگان یاد شده نیز بحثی به میان نیامده بود. تا اینکه گذشت زمان خلاء هائی از این دست را آشکار ساخت.

بطوریکه، بعد از سالها طی طریق که از استعمال آنها می گذرد، بار دیگر بر اساس نیاز به آنها رجوع کرده ایم و نگاهی گذرا به لفظ و معنای آنها نموده ایم. دلیل این رجوع تغییراتی بوده که در برخی منابع درسی، بویژه کتاب جغرافیای استان لرستان در باره آنها اعمال شده است. به همین منظور بر آن شدیم تا با تبیین اصل موضوع، شکل صحیح و مقلوب واژگان مذکور را به نوعی معرفی نمائیم.


مقدمه: گاهی اقدامات خواسته یا ناخواسته ای که در زندگی برخی گروههای اجتماعی بوجود می آید، باعث میشود، حقایق به شکل وارونه جلوه داده شوند، تغییر شکل حقایق غالبا در راستای تامین منافع فردی، گروهی و یا اجتماعی ممکن است اتفاق بیافتد. ولی نکته مهم آنست، که در این پهنه هستی، هر حرکت و کنش اجتماعی در زندگی بشر از نگاه دیگران پنهان نمی ماند و دیر یا زود کسانی پیدا خواهند شد که در راستای کشف حقایق، کالبد شکافی واقعیات و تحلیل کنش های اجتماعی ، اقدام می نمایند.

از جمله حقایقی که در گذشته بر کسی پوشیده نبوده، ولی طی سالهای اخیر با تعلل مقامات ذیربط در حوزه آموزش و پرورش و دیگر ارگانهای موجود در منطقه دلفان به نوعی دچار ابهام شده است و الفاظ و معانی آنها به نحو دیگر مخدوش گردیده، دو واژه «آیزه» (?âyza) و «دمایزه» (domâyza) و شکل مقلوب یافته آنها یعنی «دم آویزه» (dom ?âvize) می باشد.بر این اساس، نگاه به این چند واژه و فاصله معانی آنها با یکدیگر و نیز تداعی تصوراتی که از قبل آنها در ذهن مردم ایجاد میشود و منجر به صدور حکم و شکل گیری نوعی آگاهی کاذب می گردد، ما را بر آن داشت تا تلاش اولیه ای در راستای نشان دادن شکل درست و غلط آنها به عمل آوریم. باشد که خوانندگان گرامی پس از قرائت این متن در راستای بکار گیری صورت صحیح واژگان، تعهد خود را در حفظ حقایق و نشان دادن واقعیات بکار گیرند.

بیان مسئله: سوال اساسی این است که چه عواملی در گذشته باعث شده تا شکل درست واژگان «آیزه» (?âyza) و «دمایزه»(domâyza) مقلوب گردد و یک واژه من در آوردی به نام «دم آویزه» (dom ?âviza) در منابع درسی و رسمی و حتی غیر رسمی رواج پیدا کند؟

شناسائی عوامل: در پاسخ به سوالات مزبور میتوان گفت: با احداث مدارس رسمی و تشکیل کلاس های درس در منطقه دلفان٬ پای افراد گوناگونی هم به عنوان معلم و آموزگار به این منطقه باز شد. در کنار آموزش و پرورش بتدریج حضور دیگر ارگانها و نهاد های دولتی نیز٬جهت رتق و فتق امور مردم٬ پر رنگتر شد.

در آن سالها٬ منطقه دلفان فاقد نیروی انسانی تحصیل کرده و با سواد – به اندازه کافی- بود و غالبا کادر اداری ارگانهای مزبور هم از نقاط دیگر استان٬ بویژه مرکز استان، تامین می گردید. این افراد از آنجائیکه با زبان مردم منطقه دلفان یعنی لکی آشنائی کافی نداشتند٬ در بیان اسامی و کلمات هم قادر به استعمال لفظ درست و تشخیص آن از الفاظ غلط نبودند و به تبع آن معنای درست و صحیح برخی واژگان، به صورت مناسب به مخاطبان فرا منطقه ای منتقل نمی شد.گاهی به این ناتوانی در تلفظ کلمات و اسامی لکی٬ هم دسنمایه طنز و طعن اضافه میشد تا شاید سپری کردن زمان کاری کارمندان بویژه آنهائی که غیر بومی بودند، از قبل این اتخاذ شیوه٬ در ارتباطات درون شبکه ای خود سهل تر صورت بگیرد.

استعمال واژه مقلوب در مکاتبات: یکی از این واژگان که در معرض چنین آسیبی قرار گرفت و شکل آسیب دیده آن هم به مسئولین و نهاد های مافوق گزارش میشد واژه «دمایزه» (domâyza) بود، که به شکل مقلوب «دم آویزه»( dom ?âvize) در مکاتبات مرسوم گردید و از آن زمان تا به حال نیز به عنوان شکل روایت شده از سوی مسئولین منطقه در منابع درسی بویژه کتاب «جغرافیای استان لرستان» استعمال شده و بکار گرفته می شود و تا بحال نیز کسی در راستای تصحیح و اصلاح آن اقدام نکرده است.بهمین خاطر واژه هائی همانند «آیزه» (?âyza) و «دمایزه»(domâyza) که قبلاً در بین مردم براحتی تلفظ می شدند، کم کم دارای تلفظ دیگری چون «دم آویزه» (dom ?âvize) در کتابهای درسی شدند و واژه ای که طی نسل ها به صورت لکی تلفظ می شد، یکدفعه شکل فارسی واژه ترکیبی «دم + آویزه» را به خود گرفته و معنائی بدور از درایت «یعنی دم آویزان شده» پیدا کرده است.بنابراین، روایت کارمندان غیر بومی مستقر در منطقه دلفان از مسائل٬ مشکلات و اسامی محلی نیز منشاء و مبنای بسیاری از تحلیل ها٬ تفسیرها٬ مکاتبات و احیاناً اشتباهات بعدی در مورد شهر نورآباد که در آن ایام بخش بود، قرار میگرفت.بر پایه همین روایات و گزارشات ارسالی بود٬ که دو واژه یاد شده در بالا، کم کم به دایره فراموشی سپرده شدند و استعمال آنها در منابع مکتوب مورد اغفال واقع گردید.

بطوریکه هم اکنون سالهای زیادی از آن ایام می گذرد، که واژه مقلوب «دم آویزه»( dom ?âvize) بدون کنکاش و یا بازنگری در باره آن براحتی به ذهن دانش آموزان دلفانی که اولیاء امور مردم این خطه در آینده خواهند بود، القاء می شود و به دنبال آن فرهنگ مردم منطقه و شیوه های واژه سازی اسلاف و گذشتگان آنها نیز برای کسانی که با کنه موضوع آشنا نیستند و یا با آن فاصله دارند، ولی به قرائت چنین متونی روی آورده یا می آورند، زیر علامت سوال می رود و آنوقت کسی پیدا نمی شود تا حقایق موجود را بدرستی روایت کند.

روایت های موجود: بنابر آنچه در سطور فوقانی از نظر خوانندگان گرامی گذشت، نگارنده با بهره گیری از تکنیک های تحقیق و به منظور آشکار ساختن حقایق و نشان دادن سره از ناسره، ماحصل تلاش خود را به صورت زیر بیان میکند:در جنوب غربی شهر نورآباد، کوهی وجود دارد که آنرا از دهه های گذشته تا به حال «آیزه» (?âyza) نامیده اند. در ضلع شرقی این کوه که نسبت به نقطه قرینه خود(یعنی ضلع غربی) مقداری پخ تر می باشد، روستائی وجود داشته که آنرا «دمایزه» ( (domâyza یعنی انتهایکوه «آیزه» (?âyza) می نامیدند.«محمدآباد» نام دیگری بود که بعد ها به «دمایزه» ( (domâyzaداده شد. هم اکنون اداره ثبت احوال شهر نورآباد هنگام صدور شناسنامه از واژه «محمد آبادی» به عنوان پسوند٬ برای برخی اسامی افراد طایفه نورعلی که ساکن در آن آبادی بوده اند٬ استفاده می کند. پارک سیمرغ در شهر فعلی نورآباد، بر خرابه های این روستا بنا شده است و بهشت زهرای شهر هم در ضلع غربی آن قرار دارد.

گفته می شود دو تیره «حییر» و «قمر» (حیدر و قنبر) که زیر مجموعه طایفه نورعلی می باشند٬ ساکن در این روستا بوده اند. این روستا در میان مردم منطقه گهگاهی «آیزه» (?âyza) هم خوانده می شده است.

«بنیانگذاری شهر نورآباد به سال ۱۳۱۲یعنی زمان اعلام سیاست اسکان عشایر از سوی رضا خان بر میگردد. تا پیش از آن  طوایف و تیره های ایل دلفان زندگی کوچ نشینی داشته اند»(حسن زاده٬ ۱۳۷۲: ۵) .زمانی که «سرحدار» به عنوان نایب الحکومت در منطقه دلفان مستقر می گردد٬ اهالی روستای «محمد آباد» یا همان «دمایزه» ( (domâyzaرا – که در یک روایت  تعداد خانوار های آن ۱۲ و در روایت دیگر تا ۷۰ خانوار نقل شده است – به نقطه ای که بعد ها محور گسترش شهر فعلی نورآباد گردید٬ یعنی پارک هاشمی (پارک شهر فعلی) انتقال داد.در این ایام «نایب الحکومه» به دنبال نام مناسبی برای این موقعیت و مکان جدید می گشت. تا اینکه نام «نورآباد» را برای آن انتخاب و مسجل میکنند.

نام نورآباد را برخی ماخوذ از نام «نورعلی منصوری» برادر «منصور منصوری» کدخدای  روستای  منصورآباد میدانند. اولین پاسگاه منطقه هم (با ریاست وکیل صحرائی) در منزل فرد یاد شده مستقر می شود. گروه دیگر هم وجه تسمیه آن را به طایفه نورعلی نسبت میدهند.

سالها پیش که نگارنده تحقیق «ریشه های اجتماعی اختلافات قومی در منطقه دلفان» را به عنوان پایان نامه دانشگاهی می نوشت وجه تسمیه نورآباد٬ به «نورانی» برادر «حاج محمد حیدری» نسبت داده می شد٬ که قرین به صحت نمی باشد.(۱)پس از نام گذاری محل به نورآباد٬ واژگان دیگر که در بالا به آنها پرداخته شد کم کم کاربرد خود را از دست دادند. نورآباد یا دلفان اسامی غالب در آن ایام گردید. اما کاربرد آنها طی سالهای پس از انقلاب بسیار پررنگتر از گذشته شد.ما ضمن آگاهی به تمام این جزئیات در ذیل مواردی را جهت روشن نمودن وجه تسمیه واژگان مورد بحث ارائه کرده ایم که خالی از فایده نخواهد بود.در دامنه فرو رفته کوه «آیزه» (که طی چند سال اخیر، به مناسبت دفن شهدای گمنام، به تپه شهدا نیز معروف شده است) رو به سمت شمال چشمه ای وجود داشته و دارد که فقط در فصل بهار از آن آب تراوش میکند. این چشمه که در افواه عامه به «وهار آو» (wehâr ?âw) معروف است، محل تفریح و تفرج مردم در فصل بهار نیز بوده و می باشد. در سالهای گذشته که همه نقاط شهر نورآباد از آب لوله کشی برخوردار نبودند و شهر نیز به شکل امروزی گسترش پیدا نکرده بود٬ خانم های خانه دار از آن برای شستن ظروف و تامین آب شرب خانواده هم استفاده میکردند.در زبان کردی نیز واژه ای وجود دارد به نام «ئاقزیم»(quzeemâ?) که اگر معنای آن مورد توجه قرار گیرد، به معنای چشمه ای است که فقط در فصل بهار آب دارد.(مرتضائی،۱۳۵۷: ۳۷). با تطبیق و تقریب مورد ما قبل با موضوع این بند شاید بتوان گفت که این واژه نیز مانند بسیاری از واژگان زبان های فارسی و لری ممکن است از زبان کردی وارد گویش لکی شده باشد. و احتمالا صبغه این گویش یعنی «آیزه» âyza)?)  را به خود گرفته و کاربرد یافته است.

ریشه یابی واژگان «آیزه» âyza)?) و «دمایزه» ( (domâyzaنیز حقایق را به گونه دیگری جلوه میدهند. مثلاً با ملاحظه ترکیب «آیزه» âyza)?)  میتوان دریافت که «آی» از نظر دستور زبان فارسی حرف ندا و خطاب است و در مواردی نیز برای بیان افسوس و حسرت بکار برده میشود.(عمید،۱۳۶۴: ۶۵). و این حرف ندا در هر دو معنا در گویش لکی هم کاربرد خاص خود را دارد. و «زه» در زبان فارسی به معنای تراوش آب از درز سنگ یا جای دیگر است.(عمید ۱۳۶۴: ۱۱۲۳).

بنابراین، «آیزه»  âyza)?)  میتواند خطاب و یا بیان حسرتی باشد، نسبت به آبی که فقط در فصل بهار از دامنه کوه تراوش داشته و موجبات طراوت دیگران را فراهم می کرده است. ولی چون عمر آن چندان طولانی نبوده که در سایر فصول هم مورد استفاده قرار بگیرد، لذا، به صورت «آیزه» âyza) ?) یعنی حسرت برای از دست دادن آب بهاری، کاربرد یافته است.

«دمایزه» ( (domâyzaنیز مرکب از دو واژه دما(domâ) و آیزه âyza)?) می باشد. اولی به معنای پشت، عقب و انتها است. و دومی هم که پیش از این مورد بررسی قرار گرفت، نام کوهی در جنوب غربی شهر نورآباد است که در مجموع به معنای پشت و انتهای کوه «آیزه» می باشد.روایت دیگر به این نکته اشاره دارد که در هنگام حمله اعراب به ایران یکی از دختران یزدگرد به نام «عایشه»(؟) از نهاوند به نورآباد مهاجرت می کند. پس از مهاجرت وی گروه دیگری هم به دنبال او بسوی منطقه حرکت می کنند. لذا نام «دمایزه» ( (domâyza را بر گرفته از «دمایشه» – یعنی به دنبال عایشه آمدن – میدانند.(۲).

اما این روایت نمی تواند مقرون به صحت باشد؛ زیرا، «در زمان عمر که ایران فتح شد، دختران «یزدجرد بن شهریار» را که آخرین سلاطین عجم بود، چون به اتفاق سایر اسرای عجم وارد مدینه نمودند، آن دو بانوی معظمه را که یکی«شهربانو »، دیگری « شاه زنان » نام داشت، در معرض فروش درآوردند.عمر دست دراز کرد تا نقاب از چهره شهربانو بر دارد و مردم صورتش را مشاهده نمایند، تا او را خریداری کنند. آن مخدره فرمود«سیاه باد روی هرمز، که تو دست به سوی دختر اودراز کنی». عمر در غضب شد و گفت: «این دختر مرا دشنام می دهد»؛ و قصد کرد او را اذیت کند. علی(ع) از او جلوگیری کرد و فرمود: «او تورا دشنام نمی دهد، بلکه پدر خویش را نکوهش می کند که نامه محمد(ص) را پاره کرد، که در اثر این بی حرمتی، باید روزگار دخترانش به اینجا منتهی گردد، که آنان را در معرض فروش در آوردند». (حیدری نراقی، ۱۳۸۶: ۱۳۰-۱۲۹). شهربانو همسر «امام حسین(ع)» شد و شاه زنان با «محمد ابن ابی بکر» تزویج نمود.

نتیجه گیری:  لک زبان ها به لحاظ پیوستگی فرهنگی و جغرافیائی که با اقوام همجوار خود دارند، در بسیاری موارد متاثر از اقوام کرد و لر بوده اند. اما نامیده شدن بخش های زیادی از سرزمین های محل سکونت آنها، به اسامی مختلف، نشان از قرابت بیشتر با اقوام کرد دارد.

تولد یک واژه در زبان خاص و ردیابی تحول آن در طول دوران تکامل میتواند ما را بیش از آنچه دیگران به طنز یا طعنه در باره آن مثلاً «دم آویزه» ( (domâyza گفته و یا نوشته اند، به واقعیت نزدیکتر نماید.

بر این اساس انتظار آن است که از این پس٬ در هیچ منبعی واژه غلط «دم آویزه» بکار برده نشود و واژه های بکار رفته در متون قبلی هم در صورت امکان تصحیح و یا با توضیحاتی اصلاح شوند. و اصل واژه «دمایزه» ( (domâyza که به معنای انتهای کوه آیزه می باشد – اگر لازم بود – به کار گرفته شود.

منابع:حسن زاده٬ احمد. ریشه های اجتماعی اختلافات قومی در منطقه دلفان(پایان نامه)٬ تهران: دانشگاه شهید بهشتی٬ دانشکده ادبیات و علوم انسانی٬ گروه جامعه شناسی.

حیدری نراقی، علی محمد. زندگانی چهارده معصوم علیهم السلام، تهران: انتشارات مهدی نراقی، ۱۳۸۶٫

عمید، حسن. فرهنگ فارسی، تهران: امیر کبیر، ۱۳۶۴٫

مرتضائی، محمد. زبان کردی و لهجه های مختلف آن، تبریز: انتشارات مهرگان، ۱۳۵۷٫



می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
Foot Pain 1396/05/17 03:22
I was recommended this website by my cousin. I'm
not sure whether this post is written by him as nobody else know such detailed
about my difficulty. You are incredible! Thanks!
Foot Problems 1396/05/16 20:42
I constantly spent my half an hour to read this weblog's content all the time along with a mug
of coffee.
How long does it take to recover from Achilles injury? 1396/05/9 16:15
Hello, i read your blog from time to time and i
own a similar one and i was just curious if you get a lot of spam feedback?
If so how do you stop it, any plugin or anything you can recommend?

I get so much lately it's driving me insane so any assistance is very much appreciated.
http://nenitaciborowski.hatenablog.com 1396/05/9 01:03
Hello i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i read this
post i thought i could also make comment due to
this brilliant paragraph.
How much does it cost to lengthen your legs? 1396/05/6 07:38
Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I've truly loved
surfing around your blog posts. In any case I will be subscribing in your rss feed and I hope you write again soon!
foot pain causes 1396/03/31 16:27
We are a group of volunteers and starting a brand new scheme in our community.
Your site provided us with useful information to work
on. You have performed an impressive process and our whole community might be thankful to
you.
jamiegocha.blog.fc2.com 1396/02/28 03:29
Hello my loved one! I want to say that this post is awesome,
great written and include approximately all important infos.
I'd like to see extra posts like this.
manicure 1396/01/20 08:42
I am curious to find out what blog platform you have been working with?
I'm having some small security issues with my latest site and I'd like to find something more risk-free.
Do you have any recommendations?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت