اسلایدر

قوم لک در گذر تاریخ
ارسال شده توسط | ( نظرات )

تحقیق درباره ریشه و گویش و آئین و فرهنگ “قوم لک” نیز نیازمند آگاهی کامل از تاریخ اقوام ایرانی و اقوام قدیمی‌کُرد و آیین‌هایی نظیر میترایی، زرتشتی، مانوی، مزدکی و همچنین آگاهی از زبان‌هایی نظیر پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی است. به همین دلیل تا امروز کتابی جامع درباره این قوم به چاپ نرسیده است، که همه زمینه‌ها را شامل شود و بتواند اطلاعاتی جامع را در این زمینه ارائه کند.“قوم لک” یکی از اقوام قدیمی‌است که زیستگاه تاریخی آن مناطق بین استان‌های همدان، کرمانشاه، ایلام و لرستان بوده و به “لکستان” معروف است. لک‌ها به گویشی ویژه به نام “زبان لکی” صحبت  میکنند و همچنین چند قوم نزدیک به لک‌ها نیز به زبانی شبیه به این زبان تکلم می‌کنند

. نام “قوم لک” در گذشته‌های بسیار دور نیز دیده می‌شود و به دلایلی از جمله فعالیت‌هایشان بر ضد حکومت‌های گذشته، تحرکات آنها در مناطق اطراف “لکستان”، دامداری، تغییر و تحولات حکومتی در مناطق وسیعی پراکنده شده اند، همچنین به وسیله حکومت عثمانی و سلسله‌های حاکم بر ایران و به ویژه حکومت‌های صفویه و قاجاریه بسیاری از آنها آواره شده اند. همچنین “کریم خان زند” در دوران حکومت خود (۱۷۷۹-۱۷۴۷) بخشی از “قوم لک” و به ویژه خانواده‌های سربازانش را به مناطق جنوبی ایران فرستاد، به همین دلیل “قوم لک” را می‌توان در بیشتر مناطق ایران و دیگر مناطق کردنشین کشورهای همسایه و چند منطقه در جنوب آنکارا مشاهده کرد. بررسی و نوشتن داستان چگونگی پراکنده شدن این قوم نیازمند پژوهشی میدانی و تحقیقی کامل و مفصل است. پژوهشی در این حد نیز نیازمند کار گروهی و حمایت‌های مادی و معنوی دولت است و در غیر این صورت نمی‌توان انتظار نتایجی مطلوب را در این زمینه داشت. همچنین تحقیق درباره ریشه و گویش و آئین و فرهنگ “قوم لک” نیز نیازمند آگاهی کامل از تاریخ اقوام ایرانی و اقوام قدیمی‌کُرد و آیین‌هایی نظیر میترایی، زرتشتی، مانوی، مزدکی و همچنین آگاهی از زبان‌هایی نظیر پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی است. به همین دلیل تا امروز کتابی جامع درباره این قوم به چاپ نرسیده است، که همه زمینه‌ها را شامل شود و بتواند اطلاعاتی جامع را در این زمینه ارائه کند.

زیستگاه قوم لک و زبان آنها

کلمه “لک” از نظر لغوی به معنی ۱۰۰ هزار است، شاید در آن دوران این قوم ۱۰۰ هزار سرباز داشته، یا جمعیت این قوم ۱۰۰ هزار نفر بوده است و به همین دلیل به این نام مشهور شده اند. اما امروز ه برخی از لک‌های “لکستان” می‌گویند ما هم لر هستیم و هم کرد، یعنی حرف (ل) را برگرفته از لر و حرف (ک) را نیز برگرفته از کرد می‌دانند، اما منظور آنها از کرد «کلهر و جاف» است که نزدیکی بیشتری با آنها دارند، البته منظور آنها جدا کردن “لر” از کرد نیست. دلیل دیگر نیز بیشتر به زیستگاه آنان برمی‌گردد که در بین استان‌های ایلام، کرمانشاه و لرستان قرار گرفته است و همچون زیستگاه آنان گویش آنها نیز گویشی مرکب از گویش‌های کلهری و لری و جافی است. لک‌ها به آسانی هر سه گویش را می‌فهمند و لر و کلهر و جاف هم به آسانی قادر به فهم گویش لکی هستند. به طور کلی اغلب لک‌های لکستان خود را کرد می‌دانند و به گویش لکی تکلم می‌کنند، همچنین چند قوم از اقوام اطراف آنها نیز قادر به تکلم به گویش لکی هستند، اما بیشتر لک‌هایی که از لکستان دور شده اند به گویش‌های دیگر تکلم می‌کنند. لک‌های ساکن در میان قشقایی‌ها به زبان ترکی، بخشی از لک‌های ساکن استان فارس و کرمان به زبان فارسی و لک‌های ساکن جنوب آنکارا نیز به زبان ترکی تکلم می‌کنند.

طایفه و خانواده‌ها

لک‌های لکستان امروز ترکیبی از طوایفی مانند: مافی، باجلان، ترخان، سلسله، دلفان و زند هستند. شیخ محمد مردوخی می‌گوید: معنای “لک” ۱۰۰ هزار است و از این طوایف تشکیل شده است: سلسله، لاله، دلفان، ترهان و دالوند، که در خانقین، خرم آباد، الشتر و کلیایی، همدان، اصفهان، دولت آباد، سلطان آباد، اسفندآباد و لیلاخ سنندج، قضای سلماس و شیراز سکونت دارند. ژنرال سر پرسی سایکس درباره این قوم می‌گوید: بخشی از لک‌ها در سال ۱۲۷۹ شمسی (۱۹۰۰ میلادی) از جیرفت به سمت گیسکان می‌روند که ییلاق و قشلاق دارد. طوایف لک عبارتند از: درمریدی، گوالی، لیاسی، میرزایی، یارغایی، خواجه دایی، زردشتی، شهسوار، تهرانی، درویشی، تمرادی، سهرابی، خرو، زرایی، چارچی و گداری. کتاب آمار ایران در سال ۱۳۶۱ شمسی “لک” را به این طوایف تقسیم می‌کند: سرگداری، کوچک خانی، مهنی، سلطان شیخ و عرب سلنار. طایفه جمور یا جمیر بزرگترین طایفه کوچنده این قوم است که در مناطقی بین کرمانشاه و همدان سکونت دارد. بخشی از این قوم در مهران و دهلران و خوزستان سکونت دارند و در تابستان‌ها نیز به سمت کوهستان‌های کرمانشاه و همدان کوچ می‌کنند. بخشی دیگر از قوم جمور در شمال خانقین سکونت دارند، حکومت عراق نام قوم جمور را به قوم «جبور» عربی تغییر داده بود در حالی که جمور از لغت «گمو» به معنای سیار (کوچنده) گرفته شده است. به احتمالی بسیار قوی لک‌های ساکن در استان‌های کرکوک، سلیمانیه، اربیل و موصل هم از طایفه جمور باشند. طایفه جمور در کردستان شرقی از بخش‌های زیر تشکیل شده است: عبدلی، گومه یی، به رازی و شاهی. جیمز موریتی جهانگرد انگلیسی که در سال ۱۸۱۰ میلادی از ایران دیدن کرده است، می‌گوید: لک در سراسر ایران پراکنده شده است و طایفه ای بزرگ است و از چند بخش تشکیل شده است. در اصل ایرانی اند و خود را کرد می‌دانند، نویسنده در ادامه می‌گوید لک‌های کرمان در سال ۱۰۵۰ قمری از بندرعباس به این منطقه آمده اند. وزیری نیز می‌گوید در منطقه برنجان کوهستانی، چندین نام جغرافیایی دیده می‌شود که دربردارنده عنوان “لک” هستند که متعلق به “لک”‌هاست. در ادامه اینگونه درباره طوایف لک ساکن در این منطقه می‌گوید: درمریدی، گودالی، میرازیی، خواجه، زروسی، شهسواری، تهرانی، درویشی، غزاوی خدر. در سال ۱۲۷۹ سر پرسی سایکس می‌گوید: گیسکان منطقه ای کوهستانی است که قوم لک در آن ساکن اند. اکبر وقایع نگار می‌گوید: بیشتر لک‌های لکستان در کلیایی و کرمان و استان کردستان ساکن اند و شماری از لک‌ها نیز به اجبار در اصفهان سکونت داده شده اند.

آیت محمدی کلهر می‌گوید: هداوند یکی از طوایف بزرگ قوم لک است که همراه با کریم خان زند به شیراز رفته اند. پس از به روی کار آمدن قاجارها به دستور آقا محمد خان قاجار لک‌ها به مناطقی چون اطراف تهران، دماوند، ورامین، لار، توچال و بخش ایوانکی، روستاهای سنگاب و کرسی علیا، کرسی سفلی و چنداب منتقل شدند. شماری از آنها نیز در ساوه و زرند و قزوین ساکن شدند. لک هداوند در شهرستان ایوانکی استان سمنان از سه طایفه اصلی سیرس، خانی و میرزایی تشکیل شده اند و در مجموع بالغ بر ۴۲ طایفه را شامل می‌شوند. همچنین آقا محمدخان قاجار شماری از لک‌ها را به کلاردشت مازندران منتقل کرد. ژوکوفسکی می‌گوید: لک یکی از اقوام «تلخ دشت» است که در سال ۱۸۸۵ به آنجا منتقل شده اند، لک‌ها به گویشی نزدیک به گویش هورامی‌تکلم می‌کنند. تلخ دشت در جنوب غربی شیراز واقع شده است. ژوکوفسکی در بخش ۴ کتابش می‌گوید: لک‌های طایفه جاویدی ممسنی به گویش لری ممسنی سخن می‌گویند، همچنین می‌گوید طایفه دیگری از لک‌ها به نام لک زندی در میان ممسنی‌ها دیده می‌شود که بخشی از آنان در شیراز ساکن اند. در اینجا اشاره ای به زبان یا گویش لک‌های زندی نشده است. د. جمشید صداقت کیش در کتاب کردان پارس و کرمان از لک‌های ساکن میان قشقاییان سخن به میان آورده و می‌گوید: امروز در طایفه کشکولی قشقایی خانواده‌هایی ساکن اند که به لک مشهورند و به زبان ترکی تکلم می‌کنند، اما می‌دانند که در اصل کرد هستند. بخشی از لک‌های استان کردستان نیز در دوران کریم خان زند در این منطقه ساکن شده اند و بیشتر آنها در اسفندآباد و منطقه برزاب ساکن بوده و به کار کشاورزی مشغول اند. لک‌ها همچنین در مناطقی از کردستان ترکیه ساکن اند که عبارتند از: قاره مان، کونیا، آسکی شهر، نیغده، قیصری، مرشف جوروم، ویرشهر، جوقراوادنه. لک‌های ترکیه به زبان ترکی تکلم می‌کنند. احتمال می‌رود که توسط دولت عثمانی به این منطقه منتقل شده باشند. لک‌ها در کردستان جنوبی هم در مناطقی از استان دیاله تا استان موصل دیده می‌شوند و در مناطقی از خورماتو، داقون، خانقین، کرکوک، چند روستای نزدیک به تق تق و در سراسر دشت اربیل پراکنده اند و از بستوره تا قراج چند روستای مستقل در این دشت متعلق به لک‌هاست که عبارتند از: جدید لک، آو دلوک، دوشیوان و حوشترالوکی قراج و چند روستای دیگر. همچنین در غرب موسل و در چند روستای شبک ساکن اند و به گویش شبکی تکلم می‌کنند.

پیشینه ورود لک‌ها به دشت اربیل

حدود ۲۰۰ سال پیش شمار زیادی از لک‌ها در محله تپه کرکوک ساکن شدند، حکومت عثمانی به بهانه راهزنی و دزدی از کاروان‌ها و ژاندارم عثمانی در تنگه‌های سیکانی به آنها دستور داد که کرکوک را ترک کنند، شب اول پس از دستور حکومت عثمانی بخشی از آنان به منطقه تق تق کوچ می‌کنند و چند روستا را آباد می‌کنند که عبارتند از: قشقه، خورخور، آومار و چند روستای دیگر. بقیه نیز شب بعد کوچ می‌کنند و به دشت اربیل می‌آیند و آنها نیز چند روستا را آباد می‌کنند که برخی از آنها عبارتند از: دوشیوان، آودلوک، اصحاب لک و بعدها در سراسر دشت پراکنده می‌شوند و از این طوایف تشکیل شده اند: ابراهیمی، اسماعیلی، خمان و جردیسی.

توضیحات:

• کلمه لک در اسامی‌جغرافیایی بسیاری دیده می‌شود که عبارتند از: روستای جدیده لک، برایم لک، آودلوک (ئاوده‌ل له‌ک)، اصحاب لک، روستای لک خورماتو. • به لک‌های منطقه خورماتو لک گرمیانی می‌گویند. • در میان فارس‌های استان‌های شیراز این شعر فولکلور درباره لک‌ها همیشه بر سر زبان‌هاست: عرب رفت لک آمد میرزا و دکدک آمد این خان سرچماقی دین و رعیت آمد • روستای عنکاوی قراج پس از جنگ جهانی اول که ساکنانی لک داشته است، از جانب اعراب مورد هجوم واقع می‌شود و در این بین مردی عرب کشته می‌شود، لک‌ها بالاجبار روستا را تخلیه می‌کنند و عرب‌ها جای آنان را می‌گیرند. • لک‌های دشت اربیل تا سال‌های دهه ۴۰ نیز به گویش لکی سخن می‌گفته اند. • فردی به نام «مام ئومه ر» ساکن روستای قشقه در اواسط دهه ۷۰ که بالغ بر صد سال سن داشت می‌گفت: در دوران پدربزرگم لک‌ها به قشقه آمده اند، اوایل تپه‌ها را می‌شکافتند و سقفی برای آن می‌ساختند و در آن زندگی می‌کردند. به یاد دارم که یک بار نیز قشقه مورد حمله هموند قرار گرفت. • جان.ر. پیری می‌گوید: طایفه زند که قسمتی از لک‌های شمال لرستان اند برای دامداری به روستاهای نزدیک پری و کومازان ملایر آمده اند. • زادگاه و مکان اصلی زندگی لک‌ها شمال لرستان بوده است، بعدها و به تدریج به سمت کرمانشاه و همدان رفته اند و در اواخر دوره صفویه با نام‌های لک و لر از آنها یاد شده است.

منابع:

۱- کردان پارس و کرمان، دکتر جمشید صداقت کیش، ۱۳۸۱- ارومیه.

۲- عشایر و ایلات و طوایف، اکبر وقایع نگار، به کوشش محمدرئوف توکل، ۱۳۸۴٫

۳- تاریخ کرد و کردستان، شیخ محمد مردوخ کردستانی، ۱۳۵۱٫

۴- مێژووی ڕامیاری کورد و کورده‌کانی قوم، ئایه‌تی موحه‌ممه‌دی که‌لهوڕ- له‌ فارسییه‌وه‌: وریا قانیع، هه‌ولێر، ۲۰۰۶٫

۵- فه‌رهه‌نگی له‌ک و لوڕ، حه‌مید ئیزه‌دپه‌نا، لێدوان و به‌راوردکردنی مه‌حموود زامدار، به‌غدا، ۱۹۷۸٫

۶- مێژووی ده‌شتی هه‌ولێر، عه‌باس سلێمان سمایل، ۲۰۰۳٫

منبع:  عباس سلیمان اسماعیل


دسته بندی:


می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
hhyageda 1397/10/15 06:51
<a href=https://onlineloan.icu/>no faxing no credit check payday loans</a> cant get a payday loan <a href="https://onlineloan.icu/">payday loans lender</a>
bsfgclack 1397/10/15 06:25
<a href=http://applygousavx.com/>payday loan bad</a> bad credit loan payday loans payday lender bad credit loan <a href="http://applygousavx.com/">payday loan settlement</a>
cialis dosage 1397/10/15 00:35
cialis uk patent cialis 5mg pills viagra tadalafil controindicazioni.
ndgfeata 1397/10/14 18:22
<a href=http://applygopayday.com/>payday loans with no teletrack</a> small loans <a href="http://applygopayday.com/">payday loans in one hour</a>
generic viagra 100 1397/10/14 17:06
sildenafil nőkre gyakorolt hatása
generic viagra sildenafil
is mens sildenafil the same as women's
[url=http://viagrarow.com]http://viagrarow.com[/url]
buy Cialis from canada Online 1397/10/14 15:54
precio de tadalafil mercado libre cheap cialis bula tadalafil de 5 mg.
bfxshown 1397/10/14 07:48
<a href="http://loandkc.com/">4earth city payday loan6</a> personal loans debt consolidation <a href="http://loandkc.com/">bad credit absolutely no faxing payday loan</a>
Buy Generic cialis 1397/10/14 05:18
viagra pfizer /tadalafil lilly
cialis cost
how much does tadalafil 5mg cost
[url=http://cialisle.com/]buy cialis online[/url]
ndgLyday 1397/10/13 14:39
<a href=http://mobilleaderapply.com/>payday loan review</a> payday loans 1 hour <a href="http://mobilleaderapply.com/">payday loan payday loan store quick</a>
bdgOpill 1397/10/13 01:35
<a href=http://applygoleader.com/>payday loans fast and</a> cash loan no credit check <a href="http://applygoleader.com/">online payday loans no fax no credit check</a>
viagrabs.com 1397/10/13 00:20
how hard does sildenafil get you
sildenafil Generic
watermelon rind sildenafil recipe
[url=http://www.viagrabs.com/]sildenafil[/url]
ndfunore 1397/10/12 19:57
<a href="http://myleaderusa.com/">safe online payday loans</a> ameriloan payday loan <a href="http://myleaderusa.com/">advance online cash advance online payday loan no fax</a>
www.cialisps.com 1397/10/11 03:49
sample cialis generic cialis canadian generic cialis [url=http://cialisps.com/]generic cialis[/url]
generic viagra 1397/10/11 02:54
how do i tell my husband he needs sildenafil
buy viagra
effects of alcohol with sildenafil
[url=http://viagrabs.com]viagra online[/url]
bbvfeata 1397/10/10 14:22
<a href=http://viagrapfhze.com/>viagra buy online</a> viagra online pharmacy <a href="http://viagrapfhze.com/">best place to buy generic viagra online</a>
viagrapid.com 1397/10/10 04:30
price of himalayan sildenafil viagra online http://viagrapid.com/ viagrapid.com how
does sildenafil really work
rgvclack 1397/10/10 04:16
<a href=http://erectiledysfunctionmedicinesus.com/>buying viagra online</a> buy generic viagra <a href="http://erectiledysfunctionmedicinesus.com/">generic viagra</a>
buy generic cialis 1397/10/10 03:21
tadalafil maximum daily dosage
cialis online
will tadalafil help premature ejaculation
[url=http://www.cialisle.com/]buy cialis[/url]
sildenafil 1397/10/10 02:49
sildenafil pfizer hong kong
buy sildenafil
price of sildenafil in france
[url=http://viagrabs.com/]generic viagra[/url]
sildenafil 1397/10/9 22:15
take sildenafil without ed
viagra
what causes sildenafil to work
[url=http://viagrabs.com]sildenafil[/url]
defshown 1397/10/9 03:08
<a href="http://onlinesslviaqra.com/">where to buy viagra</a> liquid tadalafil <a href="http://onlinesslviaqra.com/">buy viagra online canada</a>
bcfAmapy 1397/10/9 00:39
<a href=http://getaloan.us.org/>no telecheck payday loan</a> easy loans bad credit <a href="http://getaloan.us.org/">absolutely no fax payday loan</a>
mmuLyday 1397/10/8 21:01
<a href=http://bestbuymaleenhancement.com/>viagra generic</a> viagra brand <a href="http://bestbuymaleenhancement.com/">canadian generic viagra</a>
ikkageda 1397/10/8 19:05
<a href=http://genericjojos.com/>viagra online generic</a> viagra substitute <a href="http://genericjojos.com/">generic viagra usa</a>
buying generic viagra online 1397/10/8 17:30
how many milligrams of sildenafil should you take viagrauga.com how to
make womens sildenafil
http://www.bioshieldpill.com/ 1397/10/8 13:42
viagra online prescription free buy viagra online usa a fantastic read [url=http://bioshieldpill.com/]viagra sildenafil[/url]
jjnunore 1397/10/8 03:41
<a href="http://greengenericjen.com/">viagra generic</a> buy viagra online <a href="http://greengenericjen.com/">online viagra</a>
http://www.viagrauga.com 1397/10/7 04:38
discount brand sildenafil by pfizer viagra 100mg http://www.viagrauga.com/ viagra
without prescription how to get rid of sildenafil emails
eehclack 1397/10/7 04:11
<a href=http://onlineviaqer.com/>buy generic viagra online</a> generic viagra reviews <a href="http://onlineviaqer.com/">buy generic viagra online</a>
bdcfeata 1397/10/7 03:06
<a href=http://viagranerrds.com/>is there a generic viagra</a> generic brands of viagra online <a href="http://viagranerrds.com/">how to get viagra online</a>
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 60
 
اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت