اسلایدر

قوم لک در گذر تاریخ
ارسال شده توسط | ( نظرات )

تحقیق درباره ریشه و گویش و آئین و فرهنگ “قوم لک” نیز نیازمند آگاهی کامل از تاریخ اقوام ایرانی و اقوام قدیمی‌کُرد و آیین‌هایی نظیر میترایی، زرتشتی، مانوی، مزدکی و همچنین آگاهی از زبان‌هایی نظیر پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی است. به همین دلیل تا امروز کتابی جامع درباره این قوم به چاپ نرسیده است، که همه زمینه‌ها را شامل شود و بتواند اطلاعاتی جامع را در این زمینه ارائه کند.“قوم لک” یکی از اقوام قدیمی‌است که زیستگاه تاریخی آن مناطق بین استان‌های همدان، کرمانشاه، ایلام و لرستان بوده و به “لکستان” معروف است. لک‌ها به گویشی ویژه به نام “زبان لکی” صحبت  میکنند و همچنین چند قوم نزدیک به لک‌ها نیز به زبانی شبیه به این زبان تکلم می‌کنند

. نام “قوم لک” در گذشته‌های بسیار دور نیز دیده می‌شود و به دلایلی از جمله فعالیت‌هایشان بر ضد حکومت‌های گذشته، تحرکات آنها در مناطق اطراف “لکستان”، دامداری، تغییر و تحولات حکومتی در مناطق وسیعی پراکنده شده اند، همچنین به وسیله حکومت عثمانی و سلسله‌های حاکم بر ایران و به ویژه حکومت‌های صفویه و قاجاریه بسیاری از آنها آواره شده اند. همچنین “کریم خان زند” در دوران حکومت خود (۱۷۷۹-۱۷۴۷) بخشی از “قوم لک” و به ویژه خانواده‌های سربازانش را به مناطق جنوبی ایران فرستاد، به همین دلیل “قوم لک” را می‌توان در بیشتر مناطق ایران و دیگر مناطق کردنشین کشورهای همسایه و چند منطقه در جنوب آنکارا مشاهده کرد. بررسی و نوشتن داستان چگونگی پراکنده شدن این قوم نیازمند پژوهشی میدانی و تحقیقی کامل و مفصل است. پژوهشی در این حد نیز نیازمند کار گروهی و حمایت‌های مادی و معنوی دولت است و در غیر این صورت نمی‌توان انتظار نتایجی مطلوب را در این زمینه داشت. همچنین تحقیق درباره ریشه و گویش و آئین و فرهنگ “قوم لک” نیز نیازمند آگاهی کامل از تاریخ اقوام ایرانی و اقوام قدیمی‌کُرد و آیین‌هایی نظیر میترایی، زرتشتی، مانوی، مزدکی و همچنین آگاهی از زبان‌هایی نظیر پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی است. به همین دلیل تا امروز کتابی جامع درباره این قوم به چاپ نرسیده است، که همه زمینه‌ها را شامل شود و بتواند اطلاعاتی جامع را در این زمینه ارائه کند.

زیستگاه قوم لک و زبان آنها

کلمه “لک” از نظر لغوی به معنی ۱۰۰ هزار است، شاید در آن دوران این قوم ۱۰۰ هزار سرباز داشته، یا جمعیت این قوم ۱۰۰ هزار نفر بوده است و به همین دلیل به این نام مشهور شده اند. اما امروز ه برخی از لک‌های “لکستان” می‌گویند ما هم لر هستیم و هم کرد، یعنی حرف (ل) را برگرفته از لر و حرف (ک) را نیز برگرفته از کرد می‌دانند، اما منظور آنها از کرد «کلهر و جاف» است که نزدیکی بیشتری با آنها دارند، البته منظور آنها جدا کردن “لر” از کرد نیست. دلیل دیگر نیز بیشتر به زیستگاه آنان برمی‌گردد که در بین استان‌های ایلام، کرمانشاه و لرستان قرار گرفته است و همچون زیستگاه آنان گویش آنها نیز گویشی مرکب از گویش‌های کلهری و لری و جافی است. لک‌ها به آسانی هر سه گویش را می‌فهمند و لر و کلهر و جاف هم به آسانی قادر به فهم گویش لکی هستند. به طور کلی اغلب لک‌های لکستان خود را کرد می‌دانند و به گویش لکی تکلم می‌کنند، همچنین چند قوم از اقوام اطراف آنها نیز قادر به تکلم به گویش لکی هستند، اما بیشتر لک‌هایی که از لکستان دور شده اند به گویش‌های دیگر تکلم می‌کنند. لک‌های ساکن در میان قشقایی‌ها به زبان ترکی، بخشی از لک‌های ساکن استان فارس و کرمان به زبان فارسی و لک‌های ساکن جنوب آنکارا نیز به زبان ترکی تکلم می‌کنند.

طایفه و خانواده‌ها

لک‌های لکستان امروز ترکیبی از طوایفی مانند: مافی، باجلان، ترخان، سلسله، دلفان و زند هستند. شیخ محمد مردوخی می‌گوید: معنای “لک” ۱۰۰ هزار است و از این طوایف تشکیل شده است: سلسله، لاله، دلفان، ترهان و دالوند، که در خانقین، خرم آباد، الشتر و کلیایی، همدان، اصفهان، دولت آباد، سلطان آباد، اسفندآباد و لیلاخ سنندج، قضای سلماس و شیراز سکونت دارند. ژنرال سر پرسی سایکس درباره این قوم می‌گوید: بخشی از لک‌ها در سال ۱۲۷۹ شمسی (۱۹۰۰ میلادی) از جیرفت به سمت گیسکان می‌روند که ییلاق و قشلاق دارد. طوایف لک عبارتند از: درمریدی، گوالی، لیاسی، میرزایی، یارغایی، خواجه دایی، زردشتی، شهسوار، تهرانی، درویشی، تمرادی، سهرابی، خرو، زرایی، چارچی و گداری. کتاب آمار ایران در سال ۱۳۶۱ شمسی “لک” را به این طوایف تقسیم می‌کند: سرگداری، کوچک خانی، مهنی، سلطان شیخ و عرب سلنار. طایفه جمور یا جمیر بزرگترین طایفه کوچنده این قوم است که در مناطقی بین کرمانشاه و همدان سکونت دارد. بخشی از این قوم در مهران و دهلران و خوزستان سکونت دارند و در تابستان‌ها نیز به سمت کوهستان‌های کرمانشاه و همدان کوچ می‌کنند. بخشی دیگر از قوم جمور در شمال خانقین سکونت دارند، حکومت عراق نام قوم جمور را به قوم «جبور» عربی تغییر داده بود در حالی که جمور از لغت «گمو» به معنای سیار (کوچنده) گرفته شده است. به احتمالی بسیار قوی لک‌های ساکن در استان‌های کرکوک، سلیمانیه، اربیل و موصل هم از طایفه جمور باشند. طایفه جمور در کردستان شرقی از بخش‌های زیر تشکیل شده است: عبدلی، گومه یی، به رازی و شاهی. جیمز موریتی جهانگرد انگلیسی که در سال ۱۸۱۰ میلادی از ایران دیدن کرده است، می‌گوید: لک در سراسر ایران پراکنده شده است و طایفه ای بزرگ است و از چند بخش تشکیل شده است. در اصل ایرانی اند و خود را کرد می‌دانند، نویسنده در ادامه می‌گوید لک‌های کرمان در سال ۱۰۵۰ قمری از بندرعباس به این منطقه آمده اند. وزیری نیز می‌گوید در منطقه برنجان کوهستانی، چندین نام جغرافیایی دیده می‌شود که دربردارنده عنوان “لک” هستند که متعلق به “لک”‌هاست. در ادامه اینگونه درباره طوایف لک ساکن در این منطقه می‌گوید: درمریدی، گودالی، میرازیی، خواجه، زروسی، شهسواری، تهرانی، درویشی، غزاوی خدر. در سال ۱۲۷۹ سر پرسی سایکس می‌گوید: گیسکان منطقه ای کوهستانی است که قوم لک در آن ساکن اند. اکبر وقایع نگار می‌گوید: بیشتر لک‌های لکستان در کلیایی و کرمان و استان کردستان ساکن اند و شماری از لک‌ها نیز به اجبار در اصفهان سکونت داده شده اند.

آیت محمدی کلهر می‌گوید: هداوند یکی از طوایف بزرگ قوم لک است که همراه با کریم خان زند به شیراز رفته اند. پس از به روی کار آمدن قاجارها به دستور آقا محمد خان قاجار لک‌ها به مناطقی چون اطراف تهران، دماوند، ورامین، لار، توچال و بخش ایوانکی، روستاهای سنگاب و کرسی علیا، کرسی سفلی و چنداب منتقل شدند. شماری از آنها نیز در ساوه و زرند و قزوین ساکن شدند. لک هداوند در شهرستان ایوانکی استان سمنان از سه طایفه اصلی سیرس، خانی و میرزایی تشکیل شده اند و در مجموع بالغ بر ۴۲ طایفه را شامل می‌شوند. همچنین آقا محمدخان قاجار شماری از لک‌ها را به کلاردشت مازندران منتقل کرد. ژوکوفسکی می‌گوید: لک یکی از اقوام «تلخ دشت» است که در سال ۱۸۸۵ به آنجا منتقل شده اند، لک‌ها به گویشی نزدیک به گویش هورامی‌تکلم می‌کنند. تلخ دشت در جنوب غربی شیراز واقع شده است. ژوکوفسکی در بخش ۴ کتابش می‌گوید: لک‌های طایفه جاویدی ممسنی به گویش لری ممسنی سخن می‌گویند، همچنین می‌گوید طایفه دیگری از لک‌ها به نام لک زندی در میان ممسنی‌ها دیده می‌شود که بخشی از آنان در شیراز ساکن اند. در اینجا اشاره ای به زبان یا گویش لک‌های زندی نشده است. د. جمشید صداقت کیش در کتاب کردان پارس و کرمان از لک‌های ساکن میان قشقاییان سخن به میان آورده و می‌گوید: امروز در طایفه کشکولی قشقایی خانواده‌هایی ساکن اند که به لک مشهورند و به زبان ترکی تکلم می‌کنند، اما می‌دانند که در اصل کرد هستند. بخشی از لک‌های استان کردستان نیز در دوران کریم خان زند در این منطقه ساکن شده اند و بیشتر آنها در اسفندآباد و منطقه برزاب ساکن بوده و به کار کشاورزی مشغول اند. لک‌ها همچنین در مناطقی از کردستان ترکیه ساکن اند که عبارتند از: قاره مان، کونیا، آسکی شهر، نیغده، قیصری، مرشف جوروم، ویرشهر، جوقراوادنه. لک‌های ترکیه به زبان ترکی تکلم می‌کنند. احتمال می‌رود که توسط دولت عثمانی به این منطقه منتقل شده باشند. لک‌ها در کردستان جنوبی هم در مناطقی از استان دیاله تا استان موصل دیده می‌شوند و در مناطقی از خورماتو، داقون، خانقین، کرکوک، چند روستای نزدیک به تق تق و در سراسر دشت اربیل پراکنده اند و از بستوره تا قراج چند روستای مستقل در این دشت متعلق به لک‌هاست که عبارتند از: جدید لک، آو دلوک، دوشیوان و حوشترالوکی قراج و چند روستای دیگر. همچنین در غرب موسل و در چند روستای شبک ساکن اند و به گویش شبکی تکلم می‌کنند.

پیشینه ورود لک‌ها به دشت اربیل

حدود ۲۰۰ سال پیش شمار زیادی از لک‌ها در محله تپه کرکوک ساکن شدند، حکومت عثمانی به بهانه راهزنی و دزدی از کاروان‌ها و ژاندارم عثمانی در تنگه‌های سیکانی به آنها دستور داد که کرکوک را ترک کنند، شب اول پس از دستور حکومت عثمانی بخشی از آنان به منطقه تق تق کوچ می‌کنند و چند روستا را آباد می‌کنند که عبارتند از: قشقه، خورخور، آومار و چند روستای دیگر. بقیه نیز شب بعد کوچ می‌کنند و به دشت اربیل می‌آیند و آنها نیز چند روستا را آباد می‌کنند که برخی از آنها عبارتند از: دوشیوان، آودلوک، اصحاب لک و بعدها در سراسر دشت پراکنده می‌شوند و از این طوایف تشکیل شده اند: ابراهیمی، اسماعیلی، خمان و جردیسی.

توضیحات:

• کلمه لک در اسامی‌جغرافیایی بسیاری دیده می‌شود که عبارتند از: روستای جدیده لک، برایم لک، آودلوک (ئاوده‌ل له‌ک)، اصحاب لک، روستای لک خورماتو. • به لک‌های منطقه خورماتو لک گرمیانی می‌گویند. • در میان فارس‌های استان‌های شیراز این شعر فولکلور درباره لک‌ها همیشه بر سر زبان‌هاست: عرب رفت لک آمد میرزا و دکدک آمد این خان سرچماقی دین و رعیت آمد • روستای عنکاوی قراج پس از جنگ جهانی اول که ساکنانی لک داشته است، از جانب اعراب مورد هجوم واقع می‌شود و در این بین مردی عرب کشته می‌شود، لک‌ها بالاجبار روستا را تخلیه می‌کنند و عرب‌ها جای آنان را می‌گیرند. • لک‌های دشت اربیل تا سال‌های دهه ۴۰ نیز به گویش لکی سخن می‌گفته اند. • فردی به نام «مام ئومه ر» ساکن روستای قشقه در اواسط دهه ۷۰ که بالغ بر صد سال سن داشت می‌گفت: در دوران پدربزرگم لک‌ها به قشقه آمده اند، اوایل تپه‌ها را می‌شکافتند و سقفی برای آن می‌ساختند و در آن زندگی می‌کردند. به یاد دارم که یک بار نیز قشقه مورد حمله هموند قرار گرفت. • جان.ر. پیری می‌گوید: طایفه زند که قسمتی از لک‌های شمال لرستان اند برای دامداری به روستاهای نزدیک پری و کومازان ملایر آمده اند. • زادگاه و مکان اصلی زندگی لک‌ها شمال لرستان بوده است، بعدها و به تدریج به سمت کرمانشاه و همدان رفته اند و در اواخر دوره صفویه با نام‌های لک و لر از آنها یاد شده است.

منابع:

۱- کردان پارس و کرمان، دکتر جمشید صداقت کیش، ۱۳۸۱- ارومیه.

۲- عشایر و ایلات و طوایف، اکبر وقایع نگار، به کوشش محمدرئوف توکل، ۱۳۸۴٫

۳- تاریخ کرد و کردستان، شیخ محمد مردوخ کردستانی، ۱۳۵۱٫

۴- مێژووی ڕامیاری کورد و کورده‌کانی قوم، ئایه‌تی موحه‌ممه‌دی که‌لهوڕ- له‌ فارسییه‌وه‌: وریا قانیع، هه‌ولێر، ۲۰۰۶٫

۵- فه‌رهه‌نگی له‌ک و لوڕ، حه‌مید ئیزه‌دپه‌نا، لێدوان و به‌راوردکردنی مه‌حموود زامدار، به‌غدا، ۱۹۷۸٫

۶- مێژووی ده‌شتی هه‌ولێر، عه‌باس سلێمان سمایل، ۲۰۰۳٫

منبع:  عباس سلیمان اسماعیل


دسته بندی:


می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
ikpShoms 1397/01/15 02:52
Lower risk of developing heart disease The same compound that helps with neuroinflammation has also been shown to significantly lower the chances of getting various heart diseases. viagra canada <a href="http://buyviagraonlinevrds.com/">buy viagra online cheap</a> herbal viagra alternatives <a href=http://buyviagraonlinevrds.com/>buy viagra</a> Indeed, your period is a few days late. OK’
cheap viagra 1397/01/14 23:37
how to buy viagra online
cheap viagra
viagra sale glasgow
Lfremavy 1397/01/14 09:46
In 2006, researchers at Columbia University suggested that one-fifth of schizophrenias are caused by prenatal infections. cheap viagra 100mg <a href="http://viagrawithoutadoctorprescriptionvrs.com/">buying viagra online without prescriptio</a> viagra coupon http://viagrawithoutadoctorprescriptionvrs.com/ - buy viagra without prescription Your body will naturally slow down your digestive processes so your body can absorb all the vitamins, protein and minerals possible. OK’
Joma Jewellery a little 1397/01/13 17:17
Completing the dream crew was make up artist Sharon Stephen who's gentle touch gave Clare probably the most fantastically
subtle dewy glow.
is joma jewellery sterling silver 1397/01/13 14:58
Besides, small and steady earrings are extra elegant, unless, if there are conditions which would dictate that dangling earrings are extra favorable.
loxGealf 1397/01/13 14:49
It is perfectly normal to feel mixed emotions, excitement and depression, joy and sorrow, laughter and tears. cialis for sale <a href="http://hopcialisraj.com/">online cialis</a> cialis coupon http://hopcialisraj.com/ - cialis price It can cause much discomfort and is a curable condition. OK’
GbtCheeme 1397/01/12 09:16
cialis 20mg
<a href="https://authenticknicksstore.com/">cialis 20mg</a>
cheap tadalafil
<a href="https://authenticknicksstore.com/">cialis reviews</a> OK’
jmiShoms 1397/01/12 04:01
soft tab viagra
<a href="http://purseInstock.com/">viagra tablets</a>
how to take viagra
<a href=http://purseInstock.com/>purchase viagra</a> OK’
Brdjounk 1397/01/12 01:25
A number of common foods and drinks can irritate your bladder, and may worsen UTI symptoms — so you should steer clear of them if you have a urinary tract infection. buy viagra <a href="https://nadinekube.com/">viagra generic</a> low price viagra <a href=https://nadinekube.com/>viagra</a> This may also help in decreasing the amount of the proton pump inhibitors that you are needing right now. OK’
FtuEvert 1397/01/10 12:48
<a href=https://fundeconp.org/>buy cialis</a>
buy tadalafil
<a href="https://fundeconp.org/">cialis 20mg</a> OK’
generic viagra online without script 1397/01/10 01:16
generic viagra buy canada
generic viagra online without script
viagra on the cheap
Gbvjounk 1397/01/9 08:00
<a href=https://fundeconp.org/>generic cialis</a>
cialis generic <a href="https://fundeconp.org/">cheap tadalafil</a>
<a href=https://besiktasboschservis.com/>tadalafil 20 mg</a>
cialis for sale <a href="https://authenticknicksstore.com/">cialis coupon</a>
<a href=https://authenticknicksstore.com/>tadalafil online</a>
cialis 20 mg <a href="https://besiktasboschservis.com/">cialis cost</a>
OK’
lanGealf 1397/01/9 04:35
<a href="https://besiktasboschservis.com/">online cialis</a>
what is tadalafil
https://besiktasboschservis.com/ - cialis 20mg OK’
KmaSoult 1397/01/8 03:14
<a href=https://iceecigarettes.com/>viagra online</a>
viagra sample <a href="https://iceecigarettes.com/">sildenafil 100</a>
<a href=https://purseInstock.com/>generic sildenafil</a>
generic viagra <a href="https://nadinekube.com/">sildenafil citrate generic</a>
<a href=https://nadinekube.com/>cheap generic viagra</a>
buying viagra <a href="https://purseInstock.com/">viagra</a>
OK’
generic viagra online 1397/01/6 20:41
viagra sale over counter
generic viagra online
how to order a viagra
lmmRinly 1397/01/6 19:39
<a href="https://writebusinessplanatb.org/">do business plan</a>
creating business plan
<a href="http://canadiantadalafilonlineviagrapharmacy.us/">writing paper</a>
paper writing online
<a href="https://writingpaperqze.org/">write my paper</a>
write thesis
<a href="https://dissertationwritescv.technology/">dissertation service</a>
check originality paper
<a href="https://writinghelprvs.org/">writing papers</a>
OK’
Jjjjounk 1397/01/6 07:24
debt consolidation loan bad credit <a href="https://fastcash.us.com/"> fast cash payday loans online</a>
get loan bad credit <a href=https://fastcash.us.com/> fast loans,fast cash loans</a>
OK’
lqzzophy 1397/01/6 05:12
https://writingpaperwritethesis.org/ - essay helper
cheap essay
https://homeworkhelpus.org/ - help academic homework service
build business plan
https://helpwritingthesisus.org/ - essay helper
academic homework help
https://essaypapersus.org/ - research paper writers
sample essays
https://writebusinessplanus.org/ - creating business plan
OK’
LanSoult 1397/01/3 14:46
quick loan online
<a href="https://borrowmoney.us.com/"> borrow money easy</a>
debt
<a href=https://borrowmoney.us.com/> borrow money quick</a> OK’
HnnRinly 1397/01/3 12:12
<a href="https://needmoney.us.com/">need a quick loan</a>
approval no fax payday loans <a href="https://needmoney.us.com/">need cash today</a>
OK’
Gbbmaync 1397/01/3 05:26
cheapest generic viagra
<a href="http://vlagraviagra.com/">online viagra</a>
discount viagra
<a href=http://vlagraviagra.com/>viagra</a> OK’
Kjhzophy 1397/01/3 01:25
apply loan bad credit
<a href="https://quickloan.us.com/">quick loans for bad credit</a>
loan store
https://quickloan.us.com/ - quick loans for bad credit OK’
klaShoms 1396/12/29 18:15
free viagra
<a href="http://onlinevlagra.com/">generic viagra</a>
brand name viagra
<a href=http://onlinevlagra.com/>viagra buy</a> OK’
Llmjounk 1396/12/29 18:15
buy viagra canada
<a href="http://buyviaqra.com/">viagra price</a>
order brand name viagra
<a href=http://buyviaqra.com/>online viagra</a> OK’
OklCheeme 1396/12/27 19:04
prednisone dosage for bronchitis
<a href="http://prednisonepill20mg.com/"></a>
prednisone induced gerd
<a href="http://prednisonepill20mg.com/">prednisone pack</a> OK’
QvcEvert 1396/12/27 05:31
<a href=http://synthroidcheapred.com/>levothyroxine (synthroid)</a>
synthroid pill image
<a href="http://synthroidcheapred.com/">synthroid cost</a> OK’
Gntblofe 1396/12/26 19:21
<a href="http://prinivilbuyusa.com/">cialis</a>
cheap prinivil
<a href=http://prinivilbuyusa.com/>generic cialis online</a> OK’
lkjShoms 1396/12/25 22:15
lipitor best selling
<a href="http://lipitoronlinewww.com/">lipitor 10mg</a>
lipitor tab 20 mg
<a href=http://lipitoronlinewww.com/>lipitor reviews</a> OK’
Okmarits 1396/12/25 03:39
amoxil effect on birth control
<a href="http://amoxilpillbuy.com/">amoxil allergy</a>
amoxil baby drops
<a href=http://amoxilpillbuy.com/>amoxil 500 mg</a> ’
HjnGealf 1396/12/25 01:22
<a href="http://norvascbuynow.com/">norvasc medication</a>
norvasc off label uses
http://norvascbuynow.com/ - norvasc medication OK’
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 60
 
اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت