تبلیغات
وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان - واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی

اسلایدر

واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
چکیده:  دستاورد بررسی های مقدماتی  این شد که در شاهنامه فردوسی
 لغات به زبان­های مختلف محلی وجود دارد به طوریکه گویا، این لغات نه معنی شده اند و نه ریشه­یابی ،پس نگارنده بر آن است که به دلیل قرابت زیادی که بین گویش­های لری و لکی با زبان فارسی میانه و فارسی امروزی وجود دارد ابتدا واژگان لکی و لری رایافته و سپس به توضیح و تفسیر برخی از این لغات بپردازد تا شاید به مخاطبانی که به طور تخصصی کتاب دریاوش شاهنامه را مطالعه و بررسی می نمایند از حاصل این نوشتار بهره مند گردند،و جایگاه منیع این اثر سترگ که جغرافیای خاکی بشر طالب علم را درنوردیده، در بین اقوام و فرهنگ­های گوناگون با عنایت به شایستگی وجذابیت آن به زیبایی هویدا نماید.

»مهران عبداللهی1، فرامرز عزیز ملایری2 ،سیدفیض اله طاهری3


واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی

    اکنون به ظنّ راقم این سطور ،تعداد معدودی از لغات مشترک بین گویش­های لری و لکی که در شاهنامه آمده­است ،جهت بهره­برداری مخاطبان با ترتیب الفبایی و شرح لازم آن­ها، بیا ن می­دارد:

آژدن: خلیدن

به داغی جگرْشان کنی آژده               که بخشایش آرد برایشان دده !            (کزازی، 1386 ، ج1، ب1624 )                                                                                                                                                                   

     در زبان فارسی و خصوصاً در شاهنامۀ فارسی به معنای خلانیدن و خلیدن آمده است که با «آژنن» Ažonen لکی که به معنای بهم زدن است، از یک ریشه و به یک معنا می­باشد.

آوردن: در زبان فارسی به معنای سرائیدن، و حکایت کردن می­باشد.

کنون زین سپس هفت خوان آورم           سخن­های نغز و جوان آورم           (همان ،1384، ج  6 ، ب2420)                                                                                                  

در گویش­های لکی و لری آوِِِِِردِن(âverden)شروع و خواندن مویه و یا آواز را می­گویند.                          

بُوِیم:باشیم

شما را بویم اندر این پیشرو         نشانیم بر گاه او شاه نو                     (کزازی، 1386، ج 8، ب7085)

و به نقل از فردوسی:

« و گر من بُوَم بر تو پیروزگر     دهد مر مرا اختر نیک بر»                              (میرزاوند، 1385 ، ذیل بُوَم)                                                                                                               

           کاربرد این فعل در گویش لری با همین تلفظ می­باشد.«این فعل از افعال بی­قاعده در دستور زبان فارسی است»(کامیار،1380،ص36)

بروها: ابرو

زتیمار مژگان پر از آب کرد           زدانش بُروها پر از تاب کرد                               (کزازی،1384، ج6، ب3321)

        این واژه در لری به گونه­ی «بِرم»berm که می­تواند حتی با معادل انگلیسی آن :eyebrow از لحاظ ریشه نزدیک باشد.وریشه آن در زبان­های کهن بدین طرق می­باشد که:

« در برهان قاطع آمده است :

 در اوستا:«brrat»  

درسانسکریت:«bru»

پهلوی:bruk»

     یعنی مجموع مویی که بر ظاهر استخوان قوسی شکل بالای کاسه­ی چشم به زیر پیشانی و جود دارد»             ( محرر، 1384،ذیل ابرو)

پالهنگ: در زبان فارسی به معنای ریسمان و کمندی بوده است که پهلوانان با آن طرف مغلوب شده را دستگیر و می­بسته­اند. این واژه به طور مکرر و بنا به طبیعت شاهنامه که صحنه درگیری و محاربه می­باشد به کار گرفته شده­است .

بر اسبش بکردار پیلی ببست          گرفت آن زمان پالهنگش به دست           (کزازی، 1385، ج8، ب3190)

اما در لری قطعه طنابی که سیاه چادر را به اطراف و وصل و محکم می­کند،راگویندکه باز معنی ریسمان از آن مستفاد می­گردد.

      «پلنگ» paleng - که بدون تردید هم ریشه با پالهنگ شاهنامه است- گفته می­شود.و«کوتاه شده­ی واژه­ی«پالهنگ»فارسی کهن است.مرکب از پالا:بالا،بالای=اسب+هنگ:کشیدن=ریسمان ،دوال یا کمندیست که به یک طرف لگام اسب بندند و آن را به کمند می­بستند وبه دنبال خود می­کشیدند»(محرر، 1384 ، ص24)

پتفوز:دهان،نوک،پوزه

به نقل از فردوسی:

      «  چو رستم بدان اژدهای دژم           بدان یال و پتفوز و آن دود و دم                                     

      واژه ای در گویش لری با این معنا وجود دارد اما به شکل «پفیوز ی  یا  پتوزه » که برای اشاره یا خطاب قرار دادن بینی شخص بکار می­رود که شاید با لغت فوق یکی باشد».(زرشناس، 1369، ص227)

پیسه: در زبان فارسی دورنگ، سیاه و سفید

بزرگان که از تخمهی ویسه­اند،          دو رویند و باهر کسی پیسه­اند؛               (همان ،1385، ج4  ، ب3164)                                                                                                            

      این واژه با «ی» مجهول به معنای سیاه و سفید و بیشتر در مورد ماری که نقطه­های سیاه و سفیدی بر روی بدن دارد مصداق پیدا کرده و رسنی از رنگ­های سیاه و سفید ترکیب یافته گفته می­شود. و زمانی که لقمه­ای بزرگ در گلو گیر کرده و راه تنفس بسته می­شود و چشم­ها از شدت ناراحتی بیرون زده و سفیدی و سیاهی چشم در آن حالت برجستگی پیدا می­کند این عارضه را نیز پیسه شدن چشم می­گویند.

در یک ضرب المثل لری:«مارزیه د بن سی پیسه میترسه»(مهرداد، 1379، ص68)

Mâr zeya de ban si pisa mitarsa

مار گزیده از ریسمان سیاه سفید می ترسد.

تَش:آتش

ز رستم دل نامور گشت خوش             نزد نیز بر دل ، زتیمار ،تَش               (کزازی، 1384، ج6، ب4882)                                                            

این واژه در گویش لری به صورت «تش» tašخوانده می­شودکه با شکل استفاده از این در اشعار مرحوم حکیم مشترک است.ر یک ضرب المثل لری که از این لغت استفاده شده در این قسمت ذکر می­گردد:

«تش که وربی حشک و تر نمیکه»   taš ke verbi tar-o-hošhk nemeka                               (ایزدپناه،1362 ، ص36)

البته این لغت در گویش لکی هم به شکل آگر(âger)که با زبان­های پهلوی و اوستایی که به شکل âtar آمده است هم­خانواده می­باشد.

لازم به ذکر است که در گویش لکی به شعله آتش بلیز(blaze)گویند که بازبان انگلیسی (blazeوblazing)کاملا مشترک است.

به نظر می­آید که آتشکده هم با «تژگاه»tažgâh لری و لکی هم­ریشه است.

«در اوستا: brâzیعنی پرتو افکندن»، سانسکریت bhrâjate  «بارتولمه972» (برهان ، 1362 ، ذیل واژه آتش)

خوش  :خوب.

به آزادگی لُنبَک آبکش       به آرایش خوان و گفتار خَوش                       (کزازی،1385، ج 7، ب5228)

   در لری آن را به فتح اول خَش xasمی گویند.

       مرحوم بهار در سبک شناسی ج اول ص 194 می­نویسند:«واین واوها و یاهای مجهول باقیمانده­ی حروف مصوته­ی اوستایی است که برای صداهای یایی وسط یا آخر کلمه شش شکل مختلف داشته و برای صداهای واوی هشت شکل گوناگون ؛وهنوز هم در زبان ما جسته جسته همان اصوات در بعضی لغات دیده­می­شود ،ولی نه بتمامی زبان اوستایی ،بلکه نه هم به تمامی زبان فردوسی،و ما هم اکنون می­دانیم که در عهد فردوسی «خورشید»که ما بر وزن پرسید ادا می­سازیم «خوَرشْیَذ»به فتح خا و واو معدوله و قسمت متمم«شیذ »را تقریباًما بین شاذ و شیذ بفتح شین وبا ذال معجمه تلفظ می­کرده اند و« خود و خوش»را خَد و خَش »بزبان می­راندند » (بهار، 1373،ص194)

ریغ:ریگ.

جهان ویژه کردم به برنده تیغ      چرا دارد از من به دل شاه ریغ       ( کزازی،1384، ج 6، ب1813)

این کلمه با همین شکل و مفهوم در گویش لکی و لری کاربرد دارد.

در پاورقی ص496از ج6 نامه­ی باستان آمده که:«این واژه ریختی از ریگ هم هست»(برهان قاطع، 1362، ذیل ریغ)

زهار:پایین،اندام پایینی

به کَردار گرگان، به روزِ شکار        بر آن باد پایانِ هِخْته زِهار،         (کزازی،1385 ، ج5، ب2804)

       «در گویش لری واژه ای به شکل «هار»hâr=پایین موجود است که به اعتقاد نگارنده شاید از یک ریشه باشند.»(ایزد پناه ،،ذیل هار).

«زهار:شرمگاه ،اندام زاد و رود».(کزازی،1385، ذیل زهار)

در یک ضرب المثل لری:«چوبونی وا هار نیایه». »(مهرداد،1379 ، ص24)

Čo boni va hâr neyâ

یعنی چوب پرت کنی به زمین نمی رسه.

کُنام: آشیانه و آرامگاه پرنده و دام و دد.

در داستان زال و سیمرغ:

ببردش دمان تا به البرز کوه          که بودش بدانجا کُنام  گروه         (کزازی،1386، ج1، ب2211)

«کُنا» konâدر لکی مطلق به معنای سوراخ است و تصور می­شود که مقصود شاهنامه نیز در داستان زال و سیمرغ که محل زندگی آنها سوراخی است که به طور طبیعی در کوه تعبیه شده است.

اضافه می­شود که واژه «کنی»keni در گویش لکی از ریشه« کنkan» اوستایی است .

در زبان روسی به پنجره« اُکنو» oknoگویند که با واژه فوق هم­ریشه است.

مَر: شماره و اندازه

ز اسب و ز شمشیر و گرز و کمر،        ببخشم زهر گونه بسیار مر                 (کزازی،1385، ج4، ب556)

      در یک بازی محلی در لرستان و ایلام که «دال پَل »خوانده می­شود « مر»mar واحد شمارش انجام آن بازی است و هر مر در جریان این بازی 2« تیل»til می­باشد به عبارت دیگر هر تیل نصف یک مر است.یک اعتقاد قدیمی هم حاکی از این است که اگر این بازی انجام شود باعث نزول بارش و رحمت الهی می­شود.

«مر:بیشمار»(هدایت،1383،ذیل مر).

مکیس: در فرهنگ­ها از جمله غیاث به معنای سخت­گیری کردن و... آمده­است که هیچ یک از معانی کمترین تناسب با این واژه ندارند بلکه معنا و مفهوم دقیق آن در لکی و لری و با «ی» مجهول، هنوز کاربرد خود را نظیر شاهنامه حفظ کرده­است.

نشانه نهادند بر اسپریس      سیاوش نکرد ایچ با کس مکیس                       (کزازی،1382، ج3، ب1376)

مکیس در لکی ولری یعنی :تعارف، دعوت کردن مردم برای نشستن در خانه.

«واژه بالا به گونه­های نادرستی معنی گردیده و آن را گرفته شده از واژه عربی «مکاس» دانسته­اند کهدرست نمی­نماید»(علیرضایی1379 ،ذیل مکیس)

در یک ضرب المثل لری:«سفره افتایه مکیس ناره». »(مهرداد،1379، ص48)

Sofre oftâya mekis nâra.

یعنی سفره ی افتاده تعارف ندارد.

ویر: یاد

                بپرسید نامش زفرخ هجیر          بدو گفت نامش ندارم ز ویر                  (همان،1387، ج2، ب2858)                                                                                                                

گرایدونک زین دانش ناگزیر        بماند دل موبد تیز ویر                     (همان،1386، ج 8، ب4317)                                                                                                                          

این واژه با همین تلفظ در گویش لکی لرستان استعمال می گردد.در اوستا :vira ویرَ به معنی هوش آمده و

آقای سلطانی بر این اعتقاد است که این واژه کاربرد کردی هم دارد.(سلطانی،1370، ذیل ویر)

در بیتی از میر نوروز:« لحافی دارم نویش نی و ویرم      هر چی قپقپ میکنم نموفته گیرم»(غضنفری،1365، ص145)




می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
cheap cost of cialis 1398/01/2 18:52
kbbwgmt is liquid tadalafil safe http://cialissom.com/ cheap viagra cialis [url=http://cialissom.com]cialissom.com[/url] viagra and tadalafil comparison
http://cialisle.com 1398/01/2 18:36
[url=http://cialsonlinebei.com]cialis cost[/url] http://cialsonlinebei.com http://cialisle.com
bsishown 1398/01/2 18:11
http://viagrapfhze.com/# - generic viagra canada viagra natural <a href="http://viagrapfhze.com/#">buy cialis online overnight shipping</a>
100mg viagra without a doctor prescription 1398/01/2 16:29
is sildenafil better on an empty stomach http://triviagra.com/ should insurance cover sildenafil buy generic viagra online buying viagra in ontario
bgfEscab 1398/01/2 14:15
http://cialisovnnc.com/# - canadian pharmacies cialis 10mg <a href="http://cialisovnnc.com/#">canadian pharmacy review</a>
cheap cialis 1398/01/2 13:45
SuzetteYates cheap cialis online order cialis how long for 20mg cialis to work [url=http://www.buyscialisrx.com/]cialis no prescription[/url]
http://www.bioshieldpill.com/ 1398/01/2 12:27
online viagra prescription bioshieldpill.com buy viagra cheap [url=http://www.bioshieldpill.com/]www.bioshieldpill.com[/url]
qazClamp 1398/01/2 01:45
http://cialisserfher.com/# - canada drug pharmacy order generic viagra <a href="http://cialisserfher.com/#">when does viagra go generic</a>
womens nike lebron 13 pink red 1398/01/2 01:33
<a href="http://www.workroomhq.com/39/mens-jordan-eclipse-basketball-shoes ">mens jordan eclipse basketball shoes</a><a href="http://www.workroomhq.com/4/womens-nike-flyknit-lunar-2-grey-blue ">womens nike flyknit lunar 2 grey blue</a><a href="http://www.workroomhq.com/40/nike-lunarglide-7-yellow-purple ">nike lunarglide 7 yellow purple</a><a href="http://www.workroomhq.com/5/vintage-air-jordans-1 ">vintage air jordans 1</a>
womens nike lebron 13 pink red http://www.therealgirlfriendactivationsystem.com/1/womens-nike-lebron-13-pink-red
primitive x gourmet quadici space jam preview 1398/01/2 01:33
<a href="http://www.therealgirlfriendactivationsystem.com/1/womens-nike-lebron-13-pink-red ">womens nike lebron 13 pink red</a><a href="http://www.therealgirlfriendactivationsystem.com/10/nike-air-max-boots-2016 ">nike air max boots 2016</a><a href="http://www.therealgirlfriendactivationsystem.com/11/nike-kobe-ad-mid-baseline-white-purple-release-date ">nike kobe ad mid baseline white purple release date</a><a href="http://www.therealgirlfriendactivationsystem.com/12/air-jordan-retro-5-quai-for-sale ">air jordan retro 5 quai for sale</a>
primitive x gourmet quadici space jam preview http://www.grouptransportationservices.com/39/primitive-x-gourmet-quadici-space-jam-preview
hibbetts coupons 2016 1398/01/2 01:33
<a href="http://www.plohohorosho.com/31/nike-shox-deliver-yellow-purple ">nike shox deliver yellow purple</a><a href="http://www.plohohorosho.com/32/adidas-yeezy-750-boost-light-brown-by2456-mens-size ">adidas yeezy 750 boost light brown by2456 mens size</a><a href="http://www.plohohorosho.com/33/nike-internationalist-trainers-asos ">nike internationalist trainers asos</a><a href="http://www.plohohorosho.com/34/air-jordan-4-g-money ">air jordan 4 g money</a>
hibbetts coupons 2016 http://www.millertippens.com/1/hibbetts-coupons-2016
this smooth mango free flyknit chukka is now available for the ladies 1398/01/2 01:33
<a href="http://www.ip-mediasystems.com/20/nike-free-5.o-junior ">nike free 5.o junior</a><a href="http://www.ip-mediasystems.com/21/girls-hightop-basketball-shoes ">girls hightop basketball shoes</a><a href="http://www.ip-mediasystems.com/22/jordan-air-flights-45-high ">jordan air flights 45 high</a><a href="http://www.ip-mediasystems.com/23/super-mario-bros-x-converse-chuck-taylor-all-star-new-images4 ">super mario bros x converse chuck taylor all star new images4</a>
this smooth mango free flyknit chukka is now available for the ladies http://www.sleeplesscms.com/22/this-smooth-mango-free-flyknit-chukka-is-now-available-for-the-ladies
nike air max 1 ultra moire metallic cool grey gym red 1398/01/2 01:32
<a href="http://www.grouptransportationservices.com/1/air-jordan-girls-sneakers ">air jordan girls sneakers</a><a href="http://www.grouptransportationservices.com/10/womens-nike-free-run-4.0-red-purple ">womens nike free run 4.0 red purple</a><a href="http://www.grouptransportationservices.com/11/mens-warehouse-toledo ">mens warehouse toledo</a><a href="http://www.grouptransportationservices.com/12/nike-terminator-low-heavy-metal-pack-white ">nike terminator low heavy metal pack white</a>
nike air max 1 ultra moire metallic cool grey gym red http://www.buenosvidentes.com/21/nike-air-max-1-ultra-moire-metallic-cool-grey-gym-red
cheap viagra online canadian pharmacy 1398/01/1 21:43
is there a minimum age for sildenafil www.vagragenericaar.org where to get viagra in melbourne.
gynageda 1398/01/1 03:54
<a href=http://ketodietplanecyh.com/#>keto diet transformations</a> keto diet plus <a href="http://ketodietplanecyh.com/#">nuts keto diet</a>
viagrauga.com 1398/01/1 03:08
caverject better than sildenafil cheap viagra http://www.viagrauga.com/ www.viagrauga.com low blood
pressure from sildenafil
gynageda 1398/01/1 02:39
<a href=http://ketodietplanecyh.com/#>vegan keto diet</a> keto diet macros <a href="http://ketodietplanecyh.com/#">keto diet is bad</a>
http://calisgenhea.org 1398/01/1 01:34
tadalafil combien de temps avant l acte [url=http://calisgenhea.org]http://calisgenhea.org/[/url] diovan y tadalafil
thsClamp 1397/12/29 21:32
<a href=http://ketodietrecipesxef.com/#>keto diet reviews</a> keto diet chicken recipes <a href="http://ketodietrecipesxef.com/#">list of foods for keto diet</a>
gecAmapy 1397/12/29 21:25
http://cialislisthec.com/# - buy cialis without prescription viagra how it works <a href="http://cialislisthec.com/#">canada drugs direct</a>
ikqshown 1397/12/29 15:39
<a href="http://ketodietlistdfk.com/#">keto diet fruit list</a> keto cycle diet reviews <a href="http://ketodietlistdfk.com/#">risks of keto diet</a>
tgnunore 1397/12/29 15:35
<a href="http://whatisketodiettuj.com/#">keto diet and kidney stones</a> keto diet and constipation <a href="http://whatisketodiettuj.com/#">reviews of keto diet</a>
tgnunore 1397/12/29 15:09
<a href="http://whatisketodiettuj.com/#">keto diet meal plans</a> keto diet fatty liver <a href="http://whatisketodiettuj.com/#">how long to stay on keto diet</a>
qxrOpill 1397/12/29 13:52
http://cialisckajrhd.com/# - is there a generic viagra buy viagra online no prescription <a href="http://cialisckajrhd.com/#">canadian pharmacies</a>
buy viagra online 1397/12/29 10:54
[url=http://www.viagrabs.com/]viagra[/url]
http://www.doctor7online.com 1397/12/29 09:30
what is the difference between viagra and generic viagra [url=http://www.doctor7online.com/]viagra usa[/url] fenugreek the
natural viagra
bgjLyday 1397/12/29 07:10
http://viagraoahvfn.com/# - canadian pharmacy reviews discount viagra <a href="http://viagraoahvfn.com/#">online pharmacy india</a>
tbfToord 1397/12/29 06:34
http://niqabsquad.com/# - canadian pharmacy ratings viagra alternative <a href="http://niqabsquad.com/#">canadian pharmacy review</a>
cheap cialis online 1397/12/29 06:29
[url=http://cialsonlinebei.com]cialis cost[/url] http://cialsonlinebei.com cheap cialis online
tbfToord 1397/12/29 04:58
http://niqabsquad.com/# - canada drugs online viagra stories <a href="http://niqabsquad.com/#">online pharmacy viagra</a>
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت