تبلیغات
وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان - واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی

اسلایدر

واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
چکیده:  دستاورد بررسی های مقدماتی  این شد که در شاهنامه فردوسی
 لغات به زبان­های مختلف محلی وجود دارد به طوریکه گویا، این لغات نه معنی شده اند و نه ریشه­یابی ،پس نگارنده بر آن است که به دلیل قرابت زیادی که بین گویش­های لری و لکی با زبان فارسی میانه و فارسی امروزی وجود دارد ابتدا واژگان لکی و لری رایافته و سپس به توضیح و تفسیر برخی از این لغات بپردازد تا شاید به مخاطبانی که به طور تخصصی کتاب دریاوش شاهنامه را مطالعه و بررسی می نمایند از حاصل این نوشتار بهره مند گردند،و جایگاه منیع این اثر سترگ که جغرافیای خاکی بشر طالب علم را درنوردیده، در بین اقوام و فرهنگ­های گوناگون با عنایت به شایستگی وجذابیت آن به زیبایی هویدا نماید.

»مهران عبداللهی1، فرامرز عزیز ملایری2 ،سیدفیض اله طاهری3


واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی

    اکنون به ظنّ راقم این سطور ،تعداد معدودی از لغات مشترک بین گویش­های لری و لکی که در شاهنامه آمده­است ،جهت بهره­برداری مخاطبان با ترتیب الفبایی و شرح لازم آن­ها، بیا ن می­دارد:

آژدن: خلیدن

به داغی جگرْشان کنی آژده               که بخشایش آرد برایشان دده !            (کزازی، 1386 ، ج1، ب1624 )                                                                                                                                                                   

     در زبان فارسی و خصوصاً در شاهنامۀ فارسی به معنای خلانیدن و خلیدن آمده است که با «آژنن» Ažonen لکی که به معنای بهم زدن است، از یک ریشه و به یک معنا می­باشد.

آوردن: در زبان فارسی به معنای سرائیدن، و حکایت کردن می­باشد.

کنون زین سپس هفت خوان آورم           سخن­های نغز و جوان آورم           (همان ،1384، ج  6 ، ب2420)                                                                                                  

در گویش­های لکی و لری آوِِِِِردِن(âverden)شروع و خواندن مویه و یا آواز را می­گویند.                          

بُوِیم:باشیم

شما را بویم اندر این پیشرو         نشانیم بر گاه او شاه نو                     (کزازی، 1386، ج 8، ب7085)

و به نقل از فردوسی:

« و گر من بُوَم بر تو پیروزگر     دهد مر مرا اختر نیک بر»                              (میرزاوند، 1385 ، ذیل بُوَم)                                                                                                               

           کاربرد این فعل در گویش لری با همین تلفظ می­باشد.«این فعل از افعال بی­قاعده در دستور زبان فارسی است»(کامیار،1380،ص36)

بروها: ابرو

زتیمار مژگان پر از آب کرد           زدانش بُروها پر از تاب کرد                               (کزازی،1384، ج6، ب3321)

        این واژه در لری به گونه­ی «بِرم»berm که می­تواند حتی با معادل انگلیسی آن :eyebrow از لحاظ ریشه نزدیک باشد.وریشه آن در زبان­های کهن بدین طرق می­باشد که:

« در برهان قاطع آمده است :

 در اوستا:«brrat»  

درسانسکریت:«bru»

پهلوی:bruk»

     یعنی مجموع مویی که بر ظاهر استخوان قوسی شکل بالای کاسه­ی چشم به زیر پیشانی و جود دارد»             ( محرر، 1384،ذیل ابرو)

پالهنگ: در زبان فارسی به معنای ریسمان و کمندی بوده است که پهلوانان با آن طرف مغلوب شده را دستگیر و می­بسته­اند. این واژه به طور مکرر و بنا به طبیعت شاهنامه که صحنه درگیری و محاربه می­باشد به کار گرفته شده­است .

بر اسبش بکردار پیلی ببست          گرفت آن زمان پالهنگش به دست           (کزازی، 1385، ج8، ب3190)

اما در لری قطعه طنابی که سیاه چادر را به اطراف و وصل و محکم می­کند،راگویندکه باز معنی ریسمان از آن مستفاد می­گردد.

      «پلنگ» paleng - که بدون تردید هم ریشه با پالهنگ شاهنامه است- گفته می­شود.و«کوتاه شده­ی واژه­ی«پالهنگ»فارسی کهن است.مرکب از پالا:بالا،بالای=اسب+هنگ:کشیدن=ریسمان ،دوال یا کمندیست که به یک طرف لگام اسب بندند و آن را به کمند می­بستند وبه دنبال خود می­کشیدند»(محرر، 1384 ، ص24)

پتفوز:دهان،نوک،پوزه

به نقل از فردوسی:

      «  چو رستم بدان اژدهای دژم           بدان یال و پتفوز و آن دود و دم                                     

      واژه ای در گویش لری با این معنا وجود دارد اما به شکل «پفیوز ی  یا  پتوزه » که برای اشاره یا خطاب قرار دادن بینی شخص بکار می­رود که شاید با لغت فوق یکی باشد».(زرشناس، 1369، ص227)

پیسه: در زبان فارسی دورنگ، سیاه و سفید

بزرگان که از تخمهی ویسه­اند،          دو رویند و باهر کسی پیسه­اند؛               (همان ،1385، ج4  ، ب3164)                                                                                                            

      این واژه با «ی» مجهول به معنای سیاه و سفید و بیشتر در مورد ماری که نقطه­های سیاه و سفیدی بر روی بدن دارد مصداق پیدا کرده و رسنی از رنگ­های سیاه و سفید ترکیب یافته گفته می­شود. و زمانی که لقمه­ای بزرگ در گلو گیر کرده و راه تنفس بسته می­شود و چشم­ها از شدت ناراحتی بیرون زده و سفیدی و سیاهی چشم در آن حالت برجستگی پیدا می­کند این عارضه را نیز پیسه شدن چشم می­گویند.

در یک ضرب المثل لری:«مارزیه د بن سی پیسه میترسه»(مهرداد، 1379، ص68)

Mâr zeya de ban si pisa mitarsa

مار گزیده از ریسمان سیاه سفید می ترسد.

تَش:آتش

ز رستم دل نامور گشت خوش             نزد نیز بر دل ، زتیمار ،تَش               (کزازی، 1384، ج6، ب4882)                                                            

این واژه در گویش لری به صورت «تش» tašخوانده می­شودکه با شکل استفاده از این در اشعار مرحوم حکیم مشترک است.ر یک ضرب المثل لری که از این لغت استفاده شده در این قسمت ذکر می­گردد:

«تش که وربی حشک و تر نمیکه»   taš ke verbi tar-o-hošhk nemeka                               (ایزدپناه،1362 ، ص36)

البته این لغت در گویش لکی هم به شکل آگر(âger)که با زبان­های پهلوی و اوستایی که به شکل âtar آمده است هم­خانواده می­باشد.

لازم به ذکر است که در گویش لکی به شعله آتش بلیز(blaze)گویند که بازبان انگلیسی (blazeوblazing)کاملا مشترک است.

به نظر می­آید که آتشکده هم با «تژگاه»tažgâh لری و لکی هم­ریشه است.

«در اوستا: brâzیعنی پرتو افکندن»، سانسکریت bhrâjate  «بارتولمه972» (برهان ، 1362 ، ذیل واژه آتش)

خوش  :خوب.

به آزادگی لُنبَک آبکش       به آرایش خوان و گفتار خَوش                       (کزازی،1385، ج 7، ب5228)

   در لری آن را به فتح اول خَش xasمی گویند.

       مرحوم بهار در سبک شناسی ج اول ص 194 می­نویسند:«واین واوها و یاهای مجهول باقیمانده­ی حروف مصوته­ی اوستایی است که برای صداهای یایی وسط یا آخر کلمه شش شکل مختلف داشته و برای صداهای واوی هشت شکل گوناگون ؛وهنوز هم در زبان ما جسته جسته همان اصوات در بعضی لغات دیده­می­شود ،ولی نه بتمامی زبان اوستایی ،بلکه نه هم به تمامی زبان فردوسی،و ما هم اکنون می­دانیم که در عهد فردوسی «خورشید»که ما بر وزن پرسید ادا می­سازیم «خوَرشْیَذ»به فتح خا و واو معدوله و قسمت متمم«شیذ »را تقریباًما بین شاذ و شیذ بفتح شین وبا ذال معجمه تلفظ می­کرده اند و« خود و خوش»را خَد و خَش »بزبان می­راندند » (بهار، 1373،ص194)

ریغ:ریگ.

جهان ویژه کردم به برنده تیغ      چرا دارد از من به دل شاه ریغ       ( کزازی،1384، ج 6، ب1813)

این کلمه با همین شکل و مفهوم در گویش لکی و لری کاربرد دارد.

در پاورقی ص496از ج6 نامه­ی باستان آمده که:«این واژه ریختی از ریگ هم هست»(برهان قاطع، 1362، ذیل ریغ)

زهار:پایین،اندام پایینی

به کَردار گرگان، به روزِ شکار        بر آن باد پایانِ هِخْته زِهار،         (کزازی،1385 ، ج5، ب2804)

       «در گویش لری واژه ای به شکل «هار»hâr=پایین موجود است که به اعتقاد نگارنده شاید از یک ریشه باشند.»(ایزد پناه ،،ذیل هار).

«زهار:شرمگاه ،اندام زاد و رود».(کزازی،1385، ذیل زهار)

در یک ضرب المثل لری:«چوبونی وا هار نیایه». »(مهرداد،1379 ، ص24)

Čo boni va hâr neyâ

یعنی چوب پرت کنی به زمین نمی رسه.

کُنام: آشیانه و آرامگاه پرنده و دام و دد.

در داستان زال و سیمرغ:

ببردش دمان تا به البرز کوه          که بودش بدانجا کُنام  گروه         (کزازی،1386، ج1، ب2211)

«کُنا» konâدر لکی مطلق به معنای سوراخ است و تصور می­شود که مقصود شاهنامه نیز در داستان زال و سیمرغ که محل زندگی آنها سوراخی است که به طور طبیعی در کوه تعبیه شده است.

اضافه می­شود که واژه «کنی»keni در گویش لکی از ریشه« کنkan» اوستایی است .

در زبان روسی به پنجره« اُکنو» oknoگویند که با واژه فوق هم­ریشه است.

مَر: شماره و اندازه

ز اسب و ز شمشیر و گرز و کمر،        ببخشم زهر گونه بسیار مر                 (کزازی،1385، ج4، ب556)

      در یک بازی محلی در لرستان و ایلام که «دال پَل »خوانده می­شود « مر»mar واحد شمارش انجام آن بازی است و هر مر در جریان این بازی 2« تیل»til می­باشد به عبارت دیگر هر تیل نصف یک مر است.یک اعتقاد قدیمی هم حاکی از این است که اگر این بازی انجام شود باعث نزول بارش و رحمت الهی می­شود.

«مر:بیشمار»(هدایت،1383،ذیل مر).

مکیس: در فرهنگ­ها از جمله غیاث به معنای سخت­گیری کردن و... آمده­است که هیچ یک از معانی کمترین تناسب با این واژه ندارند بلکه معنا و مفهوم دقیق آن در لکی و لری و با «ی» مجهول، هنوز کاربرد خود را نظیر شاهنامه حفظ کرده­است.

نشانه نهادند بر اسپریس      سیاوش نکرد ایچ با کس مکیس                       (کزازی،1382، ج3، ب1376)

مکیس در لکی ولری یعنی :تعارف، دعوت کردن مردم برای نشستن در خانه.

«واژه بالا به گونه­های نادرستی معنی گردیده و آن را گرفته شده از واژه عربی «مکاس» دانسته­اند کهدرست نمی­نماید»(علیرضایی1379 ،ذیل مکیس)

در یک ضرب المثل لری:«سفره افتایه مکیس ناره». »(مهرداد،1379، ص48)

Sofre oftâya mekis nâra.

یعنی سفره ی افتاده تعارف ندارد.

ویر: یاد

                بپرسید نامش زفرخ هجیر          بدو گفت نامش ندارم ز ویر                  (همان،1387، ج2، ب2858)                                                                                                                

گرایدونک زین دانش ناگزیر        بماند دل موبد تیز ویر                     (همان،1386، ج 8، ب4317)                                                                                                                          

این واژه با همین تلفظ در گویش لکی لرستان استعمال می گردد.در اوستا :vira ویرَ به معنی هوش آمده و

آقای سلطانی بر این اعتقاد است که این واژه کاربرد کردی هم دارد.(سلطانی،1370، ذیل ویر)

در بیتی از میر نوروز:« لحافی دارم نویش نی و ویرم      هر چی قپقپ میکنم نموفته گیرم»(غضنفری،1365، ص145)




می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
nfxtoria 1397/07/26 04:33
apr payday loans <a href="https://mobilleaderapply.com/">$1500 payday loans</a> instant personal loan <a href="https://mobilleaderapply.com/">24 hour loans</a>
tinder dating site 1397/07/25 23:00
First off I would like to say wonderful blog! I had a quick question in which I'd like
to ask if you do not mind. I was interested to find out how you center
yourself and clear your head before writing. I have had difficulty clearing my thoughts in getting my thoughts out there.
I do take pleasure in writing but it just seems like
the first 10 to 15 minutes are lost simply just trying to figure
out how to begin. Any ideas or hints? Thank you!
tbythasy 1397/07/25 13:12
personal loan debt consolidation <a href="https://leaderapply.com/">no fax no teletrack payday loans</a> loan cash <a href=https://leaderapply.com/>payday loans no credit check</a>
nfxtoria 1397/07/25 04:04
home loans people bad credit <a href="https://mobilleaderapply.com/">1500 payday loans</a> payday loans no credit check <a href="https://mobilleaderapply.com/">the best payday loans</a>
nfgattal 1397/07/24 18:35
quick loan online <a href="https://applygopayday.com/">loan shop online com</a> military payday loans no <a href=https://applygopayday.com/>fast cash and payday loan</a>
nfgattal 1397/07/24 17:34
cash back payday loans <a href="https://applygopayday.com/">fast auto & payday loans</a> student loan forgiveness programs <a href=https://applygopayday.com/>personal loans low interest rates</a>
tbythasy 1397/07/24 12:54
bad credit loan <a href="https://leaderapply.com/">payday loan</a> get installment loan <a href=https://leaderapply.com/>quick payday loan</a>
bsucherm 1397/07/24 10:26
viagra suppliers <a href="http://vigrageneic.com/">best place to buy generic viagra online</a> cost of viagra <a href=http://vigrageneic.com/>buy generic viagra</a>
generic viagra availability 1397/07/24 08:22
salt of sildenafil
sildenafil generic
sildenafil over the counter united states
[url=http://www.viagrabs.com/]generic sildenafil citrate[/url]
zoloft for sale 1397/07/24 07:52
zoloft online thailand zoloft side effects can you buy zoloft over the counter in bangkok
mkltoria 1397/07/24 01:02
buy viagra now <a href="http://onlineviaqer.com/">buy real viagra online</a> what does viagra do <a href="http://onlineviaqer.com/">viagra online usa</a>
mtgthasy 1397/07/22 20:51
buy cheap viagra online <a href="http://sexviagen.com/">when does viagra go generic</a> real viagra for sale <a href=http://sexviagen.com/>viagra online</a>
viagra generico in farmacia 1397/07/21 01:21
what is better sildenafil levitra or cialis
viagra without a doctor prescription
where to buy sildenafil in ottawa
[url=http://www.viagrarow.com]generic viagra at walmart[/url]
nsfViofe 1397/07/19 10:32
natural alternative to viagra <a href="http://viagranerrds.com/">order viagra online</a> buy viagra <a href=http://viagranerrds.com/>online doctor prescription for viagra</a>
minecraft free download 2018 1397/07/19 10:24
Hi there! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that would be okay.

I'm absolutely enjoying your blog and look forward to new posts.
nadcherm 1397/07/18 21:54
free viagra without prescription <a href="http://vigrageneic.com/">generic name for viagra</a> viagra 100mg <a href=http://vigrageneic.com/>viagra online canada</a>
nadcherm 1397/07/18 15:48
viagra samples <a href="http://vigrageneic.com/">cheap viagra online</a> generic viagra 100mg <a href=http://vigrageneic.com/>generic viagra usa</a>
nsfViofe 1397/07/18 13:17
100mg viagra <a href="http://viagranerrds.com/">buy real viagra online</a> viagra price <a href=http://viagranerrds.com/>real viagra online</a>
mkltoria 1397/07/18 00:52
herbal alternative viagra <a href="http://onlineviaqer.com/">cheap viagra online canadian pharmacy</a> viagra price <a href="http://onlineviaqer.com/">buy viagra online cheap</a>
nztattal 1397/07/17 22:58
cialis soft tabs <a href="http://cialisgretkjss.com/">generic cialis</a> generic tadalafil <a href=http://cialisgretkjss.com/>where to buy cialis</a>
nztattal 1397/07/17 22:08
cialis prescription <a href="http://cialisgretkjss.com/">best place to buy cialis</a> discount cialis <a href=http://cialisgretkjss.com/>п»їcialis online</a>
mtxthasy 1397/07/17 16:38
viagra pills <a href="http://sexviagen.com/">cheap generic viagra</a> pharmacy viagra <a href=http://sexviagen.com/>buy generic viagra</a>
mkltoria 1397/07/17 07:27
viagra online <a href="http://onlineviaqer.com/">viagra online generic</a> viagra prescription online <a href="http://onlineviaqer.com/">buying viagra online</a>
mtxthasy 1397/07/16 19:48
prescription viagra <a href="http://sexviagen.com/">generic for viagra</a> generic viagra online pharmacy <a href=http://sexviagen.com/>is there a generic viagra</a>
ntdcherm 1397/07/16 10:59
viagra professional <a href="http://viagraveikd.com/">online viagra</a> buy viagra cheap <a href=http://viagraveikd.com/>does generic viagra work</a>
ntdcherm 1397/07/16 04:49
generic viagra reviews <a href="http://viagraveikd.com/">generic viagra without a doctor prescription</a> buy viagra <a href=http://viagraveikd.com/>cheapest generic viagra</a>
nsfattal 1397/07/16 00:23
cialis brand <a href="http://cialpharmedi.com/">buy cialis online safely</a> no prescription cialis <a href=http://cialpharmedi.com/>buy cialis canadian</a>
nsfattal 1397/07/15 23:43
generic cialis online <a href="http://cialpharmedi.com/">best place to buy cialis</a> tadalafil tablets 20 mg <a href=http://cialpharmedi.com/>online pharmacy cialis</a>
hsuthasy 1397/07/15 06:45
how viagra works <a href="http://viagraocns.com/">when will viagra go generic</a> viagra brand <a href=http://viagraocns.com/>when does viagra go generic</a>
cialis 10mg online 1397/07/14 22:02
tadalafil 10 mg durata effetto http://www.calisgenhea.org/ buy tadalafil online in sweden
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت