تبلیغات
وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان - زبان لکی و افعال مهجور و متروک زبان فارسی

اسلایدر

زبان لکی و افعال مهجور و متروک زبان فارسی
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
درر زبان فارسی برخی افعال را ،متروک ،مهجور یا مشکوک می خوانند.دکتر خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی اینگونه افعال را تحت عنوان افعال متروک و…آورده است.در نگاهی به اینگونه افعال به نظر می رسد که برخی از این کلمات هنوز هم در زبان لکی زنده و رایج هستند ومردم در محاورات روزمره از آنها استفاده می کنند.
مرحوم خانلری معتقد است که :«بعضی از این کلمات در فرهنگها ثبت شده و تنها یک شاهد مثال دارد وبرای برخی دیگر هیچ مثالی نیست.»
در این نوشته برخی از این واژه های متروک یا مهجور را ذکر می کنیم .همچنین معادل آنها را در زبان لکی که هنوز هم مورد اقبال هستد و پر کاربد، یاد آور می شویم.

«آژدن»
«ئاژدایین»یکی از واژه هایی است که در زبان لکی هنوز رایج و زنده است وبر معنای بخیه زدن و یا دوختن دو تکه پارجه به هم با کوکهای بلند و یا کوک زدن درب گونی حبوبات و غلات دلالت دارد.در فرهنگ دهخدا و معین و عمید برای این واژه به معانی زیر آمده است.
دهخدا :(دَ)(مص م.)سوزن زدن بخیه زدن،فرو بردن سوزن،درفش،نیشترومانند آن در چیزی.
معین : (دَ)(مص م.)سوزن زدن ،بخیه زدن ،فرو بردن سوزن،درفش ،نیشتر ومانند آن در چیزی.
عمید : بخیه زدن.
«آچاردن»
«آشاردن» واژه ای لکی و در میان مردمان نور آباد و کوهدشت رایج و زنده است .این واژه بر پنهان کردن وسیله ، گفته و یا مطلبی دلالت د ارد.
دکتر خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی ضمن اینکه فعلهای مهجور یا متروک یا مشکوک را بیان می کند ، مصدر آچاردن (آچاریدن) راهم در لیست خود آورده است. در فرهنگ دهخدا برای معنی آچاردن(ئاشاردن) به شکل زیر و با آوردن چند شاهد در شعر شاعران فارسی زبان به این موضوع می پردازد و در پایان می گوید : در بعض فرهنگها به این کلمه معنی درآمیختن و آمیختن مطلق داده و ظاهراً در معنی شواهد فوق و امثال آن بخطا رفته اند
آچاردن . [ دَ ](مص ) آچاریدن . چاشنی و آچار بطعام زدن :
عذرطرازی که میر توبه ام اشکست / نیست دروغ ترا خدای خریدار
راست نگردد دروغ و مکر بچاره / معصیتت را بدین دروغ میاچار
دیو است جهان که زهر قاتل را / در نوش بمکرمی بیاچارد.
فلک مر خاک را ای خاک خور در میوه و دانه / زبهر تو بشور و چرب و شیرین می بیاچارد. (ناصرخسرو.)
همانگونه که دهخدا تاکید دارد که در معنی این اشعارفرهنگها به خطا رفته اند باید گفت که فرهنگ نویسان از معنی پنهان کردن و استتار کردن اچاردن(آشارد) غافل بوده اند.
«تاسیدن»
«تاسونن » واژه ای لکی و به معنای خفه کردن و راه نفس کسی را به گونه ای گرفتن که دچار عذاب و اضطراب و خفگی شود.در زبان فارسی با این معنی به کار برده نشده و از واژه های متروک به حساب می آید، در حالیکه در زبان لکی هنوز زنده و رایج است.در فرهنگ دهخدا در مورد این واژه آمده است :
تاسیدن (دَ)(مص) مضطرب و اندوهناک بودن.(آنندراج)غمناک و دلگیر شدن.(ناظم الاطباء)خستگی و کوفتگی ،پژمرده شدن.
«توفیدن»
در زبان لکی معادل این مصدر فارسی «توفُنن» را داریم که به معنای بی مهابا و غران و با سر وصدا از آب خروشان گذشتن است. در زبان لکی زمانیکه کسی بخواهد از آب رودخانه عبور کند وآب زیاد باشد وشخص عبورکننده بی مهابا وبا مهارت وزیرکی عمل نماید،می گویند:توفونی ئیِ ئاوُ.زمانی هم بر عبور حیوانا ت از اب اطلاق می گردد. البته اکثر موارد این واژه غلو را می رساند.این واژه در اصل فارسی می باشد وبا طوفان با حرف”ط” که به معنای باد وباران شدید است ،متفاوت است .توفان در فارسی به معنای غریدن وغوغا کردن است ،تقریبا همین مضمون ومعنا را در زبان لکی حفظ کرده است زیرا خود را به آب خروشان زدن حتما با غوغا و سر و صدا همراه است.واژه ی طوفان در اصل عربیست ولی واژه ی توفان فارسی وصفت است ومعنای غران ودمان است واز مصدر توفیدن به معنای فریاد بلند کشیدن وغریدن وخروشیدن است.واژه ی توفیدن به معنای غرنده وخروشنده نیز از همین مصدر گرفته شده است.
در زبان لکی به جای طوفان( باد وباران شدید) رفتِ رُهیل(واوُه روه) به کار می رود و واژه ی طوفان نداریم.اما توفونن که از واژه ی توفان گرفته شده است دارای کاربرد است ومضمونی از اصل واژه را همراه خود دارد.
در فرهنگ دهخدا آمده است: توفنده . [ ف َ دَ / دِ ] (نف ) از توفیدن . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). غرنده و غوغاکننده .
در فرهنگ معین برای واژه ی طوفان گفته شده :معر. ] (اِ.) ۱ – باران فراوان و شدید. ۲ – باد سخت . ۳ – هر چیز شدید و بسیار.
«شراندن»
در زبان لکی برای صدای فرو ریختن آب صفت «شُره /shorah» به کار برده می شود. گاهی هم بر افراد دیوانه اطلاق می شود و می گویند :فلان شره مایتیِ = یعنی دیوانه است.این واژه ازافعال متروک زبان فارسیست.در فرهنگها برای آن آمده است :
دهخدا:شاریدن (مص).جریان آب.جاری شدن رود.
معین:سرازیر شدن و ریختن آب.شریدن.تراویدن آب از جراحت.
عمید:سرازیر شدن و ریختن آب یا چیز دیگر از بالا به پایین.پیاپی ریختن آب از بالا به…
«شومیزیدن»
شومیزیدن در زبان فارسی به معنای شخم زدن وشیار کردن و زراعت کردن آمده است. این مصدر در زبان لکی زنده و کاربرد دارد واز واژه های مربوط به کشاورزی می باشد.شخم زدن در زبان لکی «شویم دایین»است .
«گالیدن»
آنچه در فرهنگها در مورد «گالیدن« آمده : گریختن ، دور شدن،هزیمت کردن،فرار کردن ،فریاد کشیدن و خروشیدن است. در میان مردمان لک زبان واژه ی «گاله» با مصدر (گاله دایین) هنوز زنده و رایج است و به معنای فریاد کشین از روی شادی و یا برای ترساندن دشمن از روی خشم است.گاله عموما برای ترساندن رقیب است،حالا انسان یا حیوان باشد.هنگام حمله ی گرگها و جنگهای محلی در گذشت گاله از رونق برخوردار بود.هنگام گاله زدن نفس طوری خارج می شود که صدا دار وممتد باشد ،در این هنگام با کف دست محل عبور نفس را منطقه ی لبها به طور قطع و وصل بسته می شود.
«گمزیدن»
در زبان لکی کلمه ی مِیِز را به معنای پیشاب گاو گوسفند به کار می برند.بیشتر زمانی که از آب برف ها وجویهای کم آب سخن به میان می آید می گویند:توم میزه میِ=مزه ی میز می دهد.میز هنگامی که در آب جویها می ریزد مزه ای بد به آن می بخشد.
در کتاب وندیداد به شکل گُمیز ثبت شده است در فرهنگ لغات فارسی به هر دو شکل گمیز و میز آورده شده است.
در وندیداد گُمیز=پیشاب، شاش گاونراست.در وندیداد آمده است:هر گاه زنی بچه ای مرده به دنیا بیاورد برای اینکه زهدان او پاکیزه گردد باید گُمیزآغشته با خاکستربنوشد.(وندیداد فرگرد هشتم/بخش۵۱)
گمیز. [ گ ُ / گ َ ] (اِ) پهلوی گومچ (رجوع به گمیختن شود). در فارسی «گمیز» با کاف ضبط کرده اند و اصح با گاف است . (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین ). بول . شاش . شاشه . پیشاب . غائط بود (؟) و گروهی بول و شاشه را هم به همین نام خوانند. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص ۱۸۴). پیشاب را گویند که شاش باشد و به عربی بول خوانند.(برهان ). با اول مکسور شاشه باشد و آن را به تازی بول خوانند. (جهانگیری ). شاشه . (الفاظ الادویه ). به وزن تمیز و بعضی به کسر دانند، یعنی پیشاب که بول تفسیر عربی آن است و سروری به کاف تازی دانسته . (آنندراج ). و رجوع به فرهنگ شعوری ج ۲ ص ۳۱۹ شود :
آتشی بنشاند از تن، تفت و تیز
چون زمانی بگذرد گردد گمیز.
(از احوال و اشعار رودکی تألیف سعید نفیسی ص ۱۰۸۷).
با توجه به این شعر رودکی می توان گفت که این کلمه به معنای مزه وبوی پیشاب هم آمده است.
حجاج بدانجا همی آمد، راهبی را دید بر خری نشسته همی رفت چون بدانجا رسید که امروز شهرستان واسط است خر بایستاد و گمیز کرد و راهب سبک فرودآمد و آن گمیز از روی زمین برگرفت و به دور انداخت . (ترجمه ٔ تاریخ طبری بلعمی ).بیا ای پاک مغز من ، ببو گلزار نغز من
به رغم هر خری کاهل ، که مشک او گمیز آمد.
همچنین در فرهنگ دهخدا گمیز به معنای «میز mez» واز مصدر میزیدن ومیختن به معنای بول آمده است.

با توجه به گفته های بالا گمیز یا میز به معنای سرگین چهار پایان هم ذکر شده است.
منابع :تاریخ زبان فارسی ،دکتر خانلری/فرهنگ دهخدا./فرهنگ معین/ فرهنگ عمید./اوتا جلیل دوستخواه/ فرهنگ پهلوی ،به کوشش ژاله ی آموزگار و دیگران.



می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
Can stretching help you grow taller? 1396/05/16 10:56
I've been exploring for a little for any high quality
articles or blog posts on this kind of area .
Exploring in Yahoo I eventually stumbled upon this web site.
Reading this info So i am glad to exhibit that I
have a very excellent uncanny feeling I found out exactly what I needed.
I such a lot definitely will make sure to do not forget this web site and give it a glance on a constant
basis.
Foot Complaints 1396/05/9 11:50
Nice blog here! Additionally your web site so much up fast!
What web host are you the usage of? Can I get your affiliate
hyperlink to your host? I want my web site loaded up as quickly as
yours lol
https://rhiannonpolski.wordpress.com 1396/05/8 21:41
I am really thankful to the holder of this site
who has shared this enormous article at at this time.
Where is the Achilles heel? 1396/05/6 19:50
Hmm it looks like your site ate my first comment (it was extremely long)
so I guess I'll just sum it up what I submitted and say, I'm thoroughly enjoying your blog.
I as well am an aspiring blog blogger but I'm still new
to the whole thing. Do you have any recommendations
for newbie blog writers? I'd genuinely appreciate it.
Can stretching help you grow taller? 1396/05/5 20:52
This is the right blog for anybody who wishes to find out about this topic.
You understand so much its almost tough to argue with you (not that I really will need to…HaHa).
You definitely put a new spin on a subject that has
been written about for many years. Wonderful stuff, just great!
Wrathfuloutdoor41.Snack.ws 1396/02/29 04:07
Hi, Neat post. There's a problem along with your web site in web explorer, might test
this? IE nonetheless is the market leader
and a huge component of folks will pass over your great writing due to this
problem.
gigantictablewa18.sosblogs.com 1396/02/18 15:10
Hi my family member! I want to say that this post is amazing, great written and
include almost all significant infos. I'd like to
see more posts like this.
manicure 1396/02/17 05:45
Hi! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that
would be ok. I'm definitely enjoying your blog and look forward to new posts.
manicure 1396/01/18 18:17
Hmm it looks like your website ate my first comment (it was super long)
so I guess I'll just sum it up what I had written and say,
I'm thoroughly enjoying your blog. I as well am an aspiring blog writer but I'm still new to the
whole thing. Do you have any tips for rookie blog writers?
I'd really appreciate it.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت