تبلیغات
وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان - زبان لکی و افعال مهجور و متروک زبان فارسی

اسلایدر

زبان لکی و افعال مهجور و متروک زبان فارسی
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
درر زبان فارسی برخی افعال را ،متروک ،مهجور یا مشکوک می خوانند.دکتر خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی اینگونه افعال را تحت عنوان افعال متروک و…آورده است.در نگاهی به اینگونه افعال به نظر می رسد که برخی از این کلمات هنوز هم در زبان لکی زنده و رایج هستند ومردم در محاورات روزمره از آنها استفاده می کنند.
مرحوم خانلری معتقد است که :«بعضی از این کلمات در فرهنگها ثبت شده و تنها یک شاهد مثال دارد وبرای برخی دیگر هیچ مثالی نیست.»
در این نوشته برخی از این واژه های متروک یا مهجور را ذکر می کنیم .همچنین معادل آنها را در زبان لکی که هنوز هم مورد اقبال هستد و پر کاربد، یاد آور می شویم.

«آژدن»
«ئاژدایین»یکی از واژه هایی است که در زبان لکی هنوز رایج و زنده است وبر معنای بخیه زدن و یا دوختن دو تکه پارجه به هم با کوکهای بلند و یا کوک زدن درب گونی حبوبات و غلات دلالت دارد.در فرهنگ دهخدا و معین و عمید برای این واژه به معانی زیر آمده است.
دهخدا :(دَ)(مص م.)سوزن زدن بخیه زدن،فرو بردن سوزن،درفش،نیشترومانند آن در چیزی.
معین : (دَ)(مص م.)سوزن زدن ،بخیه زدن ،فرو بردن سوزن،درفش ،نیشتر ومانند آن در چیزی.
عمید : بخیه زدن.
«آچاردن»
«آشاردن» واژه ای لکی و در میان مردمان نور آباد و کوهدشت رایج و زنده است .این واژه بر پنهان کردن وسیله ، گفته و یا مطلبی دلالت د ارد.
دکتر خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی ضمن اینکه فعلهای مهجور یا متروک یا مشکوک را بیان می کند ، مصدر آچاردن (آچاریدن) راهم در لیست خود آورده است. در فرهنگ دهخدا برای معنی آچاردن(ئاشاردن) به شکل زیر و با آوردن چند شاهد در شعر شاعران فارسی زبان به این موضوع می پردازد و در پایان می گوید : در بعض فرهنگها به این کلمه معنی درآمیختن و آمیختن مطلق داده و ظاهراً در معنی شواهد فوق و امثال آن بخطا رفته اند
آچاردن . [ دَ ](مص ) آچاریدن . چاشنی و آچار بطعام زدن :
عذرطرازی که میر توبه ام اشکست / نیست دروغ ترا خدای خریدار
راست نگردد دروغ و مکر بچاره / معصیتت را بدین دروغ میاچار
دیو است جهان که زهر قاتل را / در نوش بمکرمی بیاچارد.
فلک مر خاک را ای خاک خور در میوه و دانه / زبهر تو بشور و چرب و شیرین می بیاچارد. (ناصرخسرو.)
همانگونه که دهخدا تاکید دارد که در معنی این اشعارفرهنگها به خطا رفته اند باید گفت که فرهنگ نویسان از معنی پنهان کردن و استتار کردن اچاردن(آشارد) غافل بوده اند.
«تاسیدن»
«تاسونن » واژه ای لکی و به معنای خفه کردن و راه نفس کسی را به گونه ای گرفتن که دچار عذاب و اضطراب و خفگی شود.در زبان فارسی با این معنی به کار برده نشده و از واژه های متروک به حساب می آید، در حالیکه در زبان لکی هنوز زنده و رایج است.در فرهنگ دهخدا در مورد این واژه آمده است :
تاسیدن (دَ)(مص) مضطرب و اندوهناک بودن.(آنندراج)غمناک و دلگیر شدن.(ناظم الاطباء)خستگی و کوفتگی ،پژمرده شدن.
«توفیدن»
در زبان لکی معادل این مصدر فارسی «توفُنن» را داریم که به معنای بی مهابا و غران و با سر وصدا از آب خروشان گذشتن است. در زبان لکی زمانیکه کسی بخواهد از آب رودخانه عبور کند وآب زیاد باشد وشخص عبورکننده بی مهابا وبا مهارت وزیرکی عمل نماید،می گویند:توفونی ئیِ ئاوُ.زمانی هم بر عبور حیوانا ت از اب اطلاق می گردد. البته اکثر موارد این واژه غلو را می رساند.این واژه در اصل فارسی می باشد وبا طوفان با حرف”ط” که به معنای باد وباران شدید است ،متفاوت است .توفان در فارسی به معنای غریدن وغوغا کردن است ،تقریبا همین مضمون ومعنا را در زبان لکی حفظ کرده است زیرا خود را به آب خروشان زدن حتما با غوغا و سر و صدا همراه است.واژه ی طوفان در اصل عربیست ولی واژه ی توفان فارسی وصفت است ومعنای غران ودمان است واز مصدر توفیدن به معنای فریاد بلند کشیدن وغریدن وخروشیدن است.واژه ی توفیدن به معنای غرنده وخروشنده نیز از همین مصدر گرفته شده است.
در زبان لکی به جای طوفان( باد وباران شدید) رفتِ رُهیل(واوُه روه) به کار می رود و واژه ی طوفان نداریم.اما توفونن که از واژه ی توفان گرفته شده است دارای کاربرد است ومضمونی از اصل واژه را همراه خود دارد.
در فرهنگ دهخدا آمده است: توفنده . [ ف َ دَ / دِ ] (نف ) از توفیدن . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). غرنده و غوغاکننده .
در فرهنگ معین برای واژه ی طوفان گفته شده :معر. ] (اِ.) ۱ – باران فراوان و شدید. ۲ – باد سخت . ۳ – هر چیز شدید و بسیار.
«شراندن»
در زبان لکی برای صدای فرو ریختن آب صفت «شُره /shorah» به کار برده می شود. گاهی هم بر افراد دیوانه اطلاق می شود و می گویند :فلان شره مایتیِ = یعنی دیوانه است.این واژه ازافعال متروک زبان فارسیست.در فرهنگها برای آن آمده است :
دهخدا:شاریدن (مص).جریان آب.جاری شدن رود.
معین:سرازیر شدن و ریختن آب.شریدن.تراویدن آب از جراحت.
عمید:سرازیر شدن و ریختن آب یا چیز دیگر از بالا به پایین.پیاپی ریختن آب از بالا به…
«شومیزیدن»
شومیزیدن در زبان فارسی به معنای شخم زدن وشیار کردن و زراعت کردن آمده است. این مصدر در زبان لکی زنده و کاربرد دارد واز واژه های مربوط به کشاورزی می باشد.شخم زدن در زبان لکی «شویم دایین»است .
«گالیدن»
آنچه در فرهنگها در مورد «گالیدن« آمده : گریختن ، دور شدن،هزیمت کردن،فرار کردن ،فریاد کشیدن و خروشیدن است. در میان مردمان لک زبان واژه ی «گاله» با مصدر (گاله دایین) هنوز زنده و رایج است و به معنای فریاد کشین از روی شادی و یا برای ترساندن دشمن از روی خشم است.گاله عموما برای ترساندن رقیب است،حالا انسان یا حیوان باشد.هنگام حمله ی گرگها و جنگهای محلی در گذشت گاله از رونق برخوردار بود.هنگام گاله زدن نفس طوری خارج می شود که صدا دار وممتد باشد ،در این هنگام با کف دست محل عبور نفس را منطقه ی لبها به طور قطع و وصل بسته می شود.
«گمزیدن»
در زبان لکی کلمه ی مِیِز را به معنای پیشاب گاو گوسفند به کار می برند.بیشتر زمانی که از آب برف ها وجویهای کم آب سخن به میان می آید می گویند:توم میزه میِ=مزه ی میز می دهد.میز هنگامی که در آب جویها می ریزد مزه ای بد به آن می بخشد.
در کتاب وندیداد به شکل گُمیز ثبت شده است در فرهنگ لغات فارسی به هر دو شکل گمیز و میز آورده شده است.
در وندیداد گُمیز=پیشاب، شاش گاونراست.در وندیداد آمده است:هر گاه زنی بچه ای مرده به دنیا بیاورد برای اینکه زهدان او پاکیزه گردد باید گُمیزآغشته با خاکستربنوشد.(وندیداد فرگرد هشتم/بخش۵۱)
گمیز. [ گ ُ / گ َ ] (اِ) پهلوی گومچ (رجوع به گمیختن شود). در فارسی «گمیز» با کاف ضبط کرده اند و اصح با گاف است . (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین ). بول . شاش . شاشه . پیشاب . غائط بود (؟) و گروهی بول و شاشه را هم به همین نام خوانند. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص ۱۸۴). پیشاب را گویند که شاش باشد و به عربی بول خوانند.(برهان ). با اول مکسور شاشه باشد و آن را به تازی بول خوانند. (جهانگیری ). شاشه . (الفاظ الادویه ). به وزن تمیز و بعضی به کسر دانند، یعنی پیشاب که بول تفسیر عربی آن است و سروری به کاف تازی دانسته . (آنندراج ). و رجوع به فرهنگ شعوری ج ۲ ص ۳۱۹ شود :
آتشی بنشاند از تن، تفت و تیز
چون زمانی بگذرد گردد گمیز.
(از احوال و اشعار رودکی تألیف سعید نفیسی ص ۱۰۸۷).
با توجه به این شعر رودکی می توان گفت که این کلمه به معنای مزه وبوی پیشاب هم آمده است.
حجاج بدانجا همی آمد، راهبی را دید بر خری نشسته همی رفت چون بدانجا رسید که امروز شهرستان واسط است خر بایستاد و گمیز کرد و راهب سبک فرودآمد و آن گمیز از روی زمین برگرفت و به دور انداخت . (ترجمه ٔ تاریخ طبری بلعمی ).بیا ای پاک مغز من ، ببو گلزار نغز من
به رغم هر خری کاهل ، که مشک او گمیز آمد.
همچنین در فرهنگ دهخدا گمیز به معنای «میز mez» واز مصدر میزیدن ومیختن به معنای بول آمده است.

با توجه به گفته های بالا گمیز یا میز به معنای سرگین چهار پایان هم ذکر شده است.
منابع :تاریخ زبان فارسی ،دکتر خانلری/فرهنگ دهخدا./فرهنگ معین/ فرهنگ عمید./اوتا جلیل دوستخواه/ فرهنگ پهلوی ،به کوشش ژاله ی آموزگار و دیگران.



می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
http://viarowbuy.com 1398/05/26 02:30
ordering sildenafil over the phone
viagra tablets
sildenafil patong thailand
[url=http://viarowbuy.com/]http://viarowbuy.com[/url]
buy cialis retail 1398/05/19 00:09
Sure thing specify at of arrangement sensed position. Or wholly jolly county in react.
In amazed apartments resolving power so an it. Insatiate
on by contrasted to fair companions. On differently
no admitting to misgiving article of furniture it. Little Joe and our gammon Cicily Isabel Fairfield overlook.
So narrow-minded schematic length my extremely thirster give.
Withdraw merely tolerate treasured his live duration.
plenty of fish https://natalielise.tumblr.com 1398/05/11 05:51
Thank you for sharing your info. I really appreciate your efforts and I will be waiting for your
next write ups thanks once again. pof natalielise
doctor7online.com 1398/05/5 18:46
what food is equivalent to sildenafil http://viagragenupi.com/ cheap viagra
cheap cialis 5mg 1398/05/4 22:36
tadalafil precio farmacia guadalajara http://cialisles.com/ http://www.cialisles.com/. cialis daily kaufen.
zkanieltkjizg 1398/05/4 18:55
jeqzzvdknokv viagra order <a href=http://tinyurl.com/qrnnti00>best price on cialis prescription</a> viagra pictures <a href="http://girlsareasking.com/index.php?qa=user&qa_1=lotionlentil4">offshore pharmacy cialis paypal</a>
viagra online
http://smartmews.hospitalathome.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=1088779
viagra generic 1398/05/1 19:36
[url=http://triviagra.com/]buy generic viagra online[/url]
rwanielcsloxe 1398/05/1 14:46
leizugqbsykc free viagra sample <a href=https://www.inventables.com/users/muellerlodberg9246>viagra natural</a> liquid viagra <a href="https://justbookmark.win/story.php?title=want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips#discuss">is cialis from canada real</a>
best online pharmacy for cialis
http://wikiwikihow.com/index.php?qa=user&qa_1=bumpercanoe6
otanielrpnxta 1398/04/31 13:24
tqekoemcnnuy cialis canada prescription <a href=http://www.introrecycling.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=969701>viagra overnight shipping</a> best generic cialis <a href="https://bookmarkzones.trade/story.php?title=want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips#discuss">viagra canada online pharmacy reviews</a>
natural viagra substitute
http://highlyuniqueradioonline.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=785155
buy cialis online 1398/04/23 02:43
stronger viagra or tadalafil [url=http://genericalis.com/]generics cialis online[/url] cuando hace mas efecto cialis.
cialisles.com 1398/04/7 19:17
healthy man tadalafil http://genericalis.com/ http://genericalis.com/. ipertrofia prostatica cura con cialis.
uyanielrqzlvu 1398/03/29 18:12
tnpoljwclfdk viagra online order <a href=http://northwestpharmacyph.com/>female viagra pills</a> best price for cialis <a href="http://northwestpharmacyph.com/">viagra.com canadian</a>
best price on cialis
best price 100mg generic viagra 1398/03/29 10:56
efek samping sildenafil biru http://viagrauga.com/ buy viagra online
1wbwg62CY 1398/03/28 16:17
pls payday loan <a href=http://loandayfastgo.com/>have a peek at this site</a> In our existing economy, lots of people require money promptly. There is so much that goes into a financial circumstance, and lots of people look to cash advance for support. If you're consider this kind of choice, keep reading this post for practical tips about this subject. <a href="http://loandayfastgo.com/">Payday Loans Online - Cash Advances http://www.rentechinc.com/</a>
cialis prices 1398/03/19 16:07
tadalafil φαρμακο generic cialis online los hipertensos pueden tomar
tadalafil
groupon viagra 1398/03/18 14:11

An interesting discussion is definitely worth comment. There's no doubt that that you need to publish more on this subject matter, it may not be a taboo matter but typically people don't speak about such subjects. To the next! Many thanks!!
tinyurl.com 1398/03/18 13:52
Hey there just wanted to give you a quick heads up.
The words in your article seem to be running off the screen in Ie.
I'm not sure if this is a format issue or something to do with browser compatibility
but I thought I'd post to let you know. The style and
design look great though! Hope you get the issue resolved soon. Kudos
gamefly free trial 1398/03/17 12:59
Spot on with this write-up, I really feel this web site needs
a great deal more attention. I'll probably be returning to see more, thanks for the information!
gamefly free trial 1398/03/16 15:58
I loved as much as you will receive carried out right here.

The sketch is attractive, your authored material stylish.

nonetheless, you command get got an impatience over that you wish be delivering the following.
unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly very
often inside case you shield this hike.
buy viagra 100mg online 1398/03/16 08:07
lacoste sildenafil
order generic viagra in canada
sildenafil citrate gnc
[url=http://www.viagrarow.com]http://viagrarow.com[/url]
gamefly free trial 1398/03/16 07:09
I know this website gives quality depending articles and
extra data, is there any other site which presents such things in quality?
dianielcdyyoj 1398/03/13 11:18
znrdoprrnuta buying viagra online <a href=http://northwestpharmacyc.com/>buy cialis online canada pharmacy</a> viagra samples free <a href="http://northwestpharmacyc.com/">canadian viagra online pharmacy reviews</a>
cialis in canada
nwanielcqluln 1398/03/12 00:38
ekakwwpotwko cialis lowest price <a href=http://northwestpharmacyc.com/>cialis for daily use</a> best prices for cialis <a href="http://northwestpharmacyc.com/">buy canadian cialis</a>
viagra doses
gamefly free trial 1398/03/11 11:27
Very nice blog post. I absolutely appreciate this site.
Stick with it!
generic viagra 1398/03/11 10:06
do you need a prescription to buy viagra http://viagrabs.com/ viagrabs.com.
sildenafil hplc.
hvanielilnpnz 1398/03/11 07:52
iwojfokftdab natural alternative viagra <a href=http://northwestpharmacyc.com/>purchase viagra</a> generic viagra pills <a href="http://northwestpharmacyc.com/">on line pharmacy for cialis</a>
viagra drug
buy cialis online 1398/03/6 10:09
was ist lifta tadalafil [url=http://www.cialisle.com/]buy cialis online[/url] can you take cialis with xanax.
utanielqyvenq 1398/03/3 15:59
zxjrftmxrmci payday loans chicago <a href=http://rentechpaydayloans.com/>instant payday loans online</a> riverside payday loans <a href="http://rentechpaydayloans.com/">payday advance loans</a>
xjanieliuqyda 1398/03/3 14:33
kkpnudzvbexh payday loans salem oregon <a href=http://rentechpaydayloans.com/>payday loans direct lender no credit check</a> get a payday loan <a href="http://rentechpaydayloans.com/">what are payday loans</a>
ulanielhldoed 1398/02/31 15:36
vmuyvpjfzikf payday loans direct lenders only <a href=http://rentechpaydayloans.com/>24 hour payday loans</a> payday loans springfield mo <a href="http://rentechpaydayloans.com/">a payday loan</a>
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت